Nederlandstalige spreekwoorden

Uit Wikiquote

Een spreekwoord is een korte, krachtige uitspraak die een waarheid of wijsheid bevat. In tegenstelling tot een gezegde wordt steeds dezelfde tekst gebruikt.

Zie ook:.

• Nederlandstalige gezegden
• de lijst van Nederlandse spreekwoorden op de Nederlandse Wikipedia.

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

A

• Aalmoezen geven verarmt niet.
  • Betekenis: Als je iets van je rijkdom weggeeft krijg je daar in geestelijk opzicht iets voor terug.

• Aan de rand van het ravijn bloeien de mooiste bloemen.
  • Betekenis: De beste resultaten dragen tegelijkertijd de grootste risico's.

• Aap wat heb je mooie jongen.
  • Betekenis: Iemand probeert door lief en aardig te doen iets gedaan te krijgen.

• Achter de wolken schijnt de zon.
  • Betekenis: Alle nare dingen zijn tijdelijk en daarna wordt het beter

• Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.
  • Betekenis: Als iets in essentie slecht of lelijk is, kun je het niet goed of mooi maken door er een kleinigheid aan te veranderen. Ding slaat hier overigens op de aap, niet de ring.

• Al doende leert men.
  • Betekenis: Het is niet omdat je geen ervaring in iets hebt, dat je het niet moet proberen

• Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel.
  • Betekenis: Liegen keert zich tegen je, altijd!

• Alle gekheid op een stokje.
  • Betekenis: Nu even serieus

• Alle hout is geen timmerhout.
  • Betekenis: niet alles is van voldoende kwaliteit

• Alle wegen leiden naar Rome
  • Betekenis: Er zijn veel manieren om je doel te bereiken

• Al te goed is buurmans gek.
  • Betekenis: Slachtoffer worden van je eigen goedheid

• Als de ene hand de ander wast worden ze allebei schoon.
  • Betekenis: wanneer je samenwerkt en elkaar helpt is hetgeen gebeuren moet sneller gedaan

• Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.
  • Betekenis: Als een gezaghebber niet aanwezig is, wordt daar gretig gebruik van gemaakt

• Als de nood het hoogste is, is de redding nabij.
  • Betekenis: letterlijk.

• Als de vos de passie preekt, boer, let op uw kippen.
  • Betekenis: Pas op voor slijmballen. Ze willen altijd wat van je.

• Als er een schaap over de dam is, volgen er meer.
  • Betekenis: Als er de eerste stap is gezet is het voor een ander niet moeilijk meer om die ook te maken

• Als hadden geweest is, is hebben te laat. .
  • Betekenis: Niet zeuren over gedane zaken.

• Als het kalf verdronken is, dempt men de put.
  • Betekenis: Pas als het te laat is, neemt men maatregelen

• Als het schip lek is, gaan de ratten van boord. .
  • Betekenis: Als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek

• Als het water zakt, dan kraakt het ijs.
  • Betekenis: Een logisch gevolg

• Als katten muizen, mauwen ze niet.
  • Betekenis: Wanneer je aan het eten bent, praat je niet zoveel.

• Als twee honden vechten om een been, loopt de derde er mee heen.
  • Betekenis: Als twee personen ruzie hebben, kan een derde daarvan profiteren

• Arbeid adelt.
  • Betekenis: Van hard te werken word je een nobeler mens.

B

• Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht.
  • Betekenis: Kleine concrete resultaten zijn beter dan grootse plannen

• Beter een goede buur dan een verre vriend.
  • Betekenis: Je hebt meer aan iemand in de buurt.

• Beter laat dan nooit.
  • Betekenis: Het is beter dat iets een beetje te laat komt, dan dat het nooit gebeurt.

• Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
  • Betekenis: Je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat.
  • Of: Wanneer je in de gaten hebt dat dit het niet de goede weg is, kun je beter stoppen en opnieuw beginnen.

• Beter voorkomen dan genezen.
  • Betekenis: Je kan beter iets voortijdig voorkomen dan er later de gevolgen van inzien.

• Bezint eer ge begint.
  • Betekenis: Denk goed na over de gevolgen voordat je actie onderneemt.

• Blaffende honden bijten niet.
  • Betekenis: Je moet niet per definitie bang zijn voor iemand met een grote mond.

• Boontje komt om zijn loontje.
  • Betekenis: Hij krijgt wat hij verdient

• Boter bij de vis.
  • Betekenis: Meteen betalen, niet wachten.

D

• Daar zit 'em de kneep.
• Daar zit 'em de knoop.
  • Betekenis: Daar zitten de moeilijkheden/problemen.

• Dat haal je de koekoek.
  • Betekenis: Dat zal wel waar zijn.

• De aanhouder wint.
  • Betekenis: Als je niet opgeeft lukt het vast wel .

• De appel valt niet ver van de boom.
  • Betekenis: Een kind lijkt op zijn ouder(s) / een persoon vertoont gelijkenis met de ander.

• De beste stuurlui staan aan wal.
  • Betekenis: Het is makkelijker om kritiek te geven dan om zelf iets te bereiken

• De dorsende os zult gij niet muilbanden.
  • Betekenis: Iemand die voor je werkt moet je goed behandelen.

• De een z'n dood is een ander z'n brood.
  • Betekenis: Wat voor de één een nadeel is, daar profiteert een ander van.

• De eerste klap is een daalder waard.
  • Betekenis: Wie het eerste begint heeft de meeste kans op overwinning.

• De gelegenheid maakt de dief.
  • Betekenis: wanneer de omstandigheden het gemakkelijker erop maken is stelen verleidelijk

• De kleren maken de man.
  • Betekenis: Met nette kleding en een goed verzorgd uiterlijk zal je veel sterker staan in het (zaken)leven.

• De kost gaat voor de baat uit.
  • Betekenis: Eerst moeten er kosten worden gemaakt alvorens men er iets aan verdienen kan.

• De kruik gaat zolang te water, tot zij breekt.
  • Betekenis: men kan gevaarlijke dingen blijven doen totdat het misgaat.

• De laatste loodjes wegen het zwaarst.
  • Betekenis: Aan het eind van de klus wordt het werken het meest moeilijk.

• De morgenstond heeft goud in de mond.
  • Betekenis: Het is heerlijk en gezond om vroeg op te staan.

• De muren hebben oren.
  • Betekenis; Let op wat je zegt, iedereen kan het horen.

• De olie in de lamp is op.
  • Betekenis: Het geld is op.

• De ouderdom komt met gebreken.
  • Betekenis: Als je ouder wordt ga je vanalles mankeren.

• De pen is machtiger dan het zwaard.
  • Betekenis: Woorden kunnen meer teweeg brengen dan wapens

• De pot verwijt de ketel dat die zwart ziet
  • Betekenis: Een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft.

• De ratten verlaten het zinkende schip.
  • Betekenis: Als de omstandigheden verslechteren denken sommigen alleen aan zichzelf en vertrekken.

• De rijpste pruimen zijn geschud.
  • Betekenis: Belangrijkste werk is gedaan of grootste deel van de oogst is binnengehaald.

• De tijd kent geen genade.
  • Betekenis: De tijd gaat sneller voorbij dan je denkt.

• De wens is de vader van de gedachte.
  • Betekenis: Je gelooft iets, omdat je wil dat het zo is.

• Die het eerst komt, die het eerst maalt.
  • Betekenis: Wie als eerste aankomt, wordt als eerste geholpen.

E

• Er zijn vele wegen die naar Rome leiden.
  • Betekenis: Iets kan vaak op meerdere manieren gedaan/bereikt worden

• Een brutaal mens heeft de halve wereld.
  • Betekenis: Iemand die wat durft te zeggen krijgt het meestal wel voor elkaar

• Een ezel stoot zich in het algemeen geen tweemaal aan dezelfde steen.
  • Betekenis: Wanneer iemand een fout heeft gemaakt past diegene er meestal voor op diezelfde fout nog eens te maken.

• Een goed begin is het halve werk.
  • Betekenis: Beter een goede start te maken dan later puin te moeten ruimen
  • In het Engels: proper preparation prevents poor performance

• Een goed hart is goud waard.
  • Betekenis: Je treft niet snel meer mensen met een goed karakter.

• Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig.
  • Betekenis: Als je luistert, dan snap je het meteen

• Een half ei is beter dan een lege dop.
  • Betekenis: Beter iets dan niets.

• Een huishouden van Jan Steen.
  • Betekenis: Een rommelig huishouden hebben.

• Een kat in benauwdheid maakt rare sprongen.
  • Betekenis: Als het slecht gaat probeert men het op de vreemdste manieren op te lossen.

• Een kat komt altijd op z'n pootjes terecht.
  • Betekenis: Ingewikkelde en vervelende dingen kunnen vanzelf weer voor elkaar komen.

• Een kruimeltje is ook brood.
  • Betekenis: Wees gelukkig met wat je hebt

• Een ongeluk zit in een klein hoekje.
  • Betekenis: Door een kleine fout kunnen gemakkelijk erg nare ongelukken gebeuren.

• Een rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand.
  • Betekenis: Als iemand uit een groep een fout maakt benadeelt hij de hele groep.

• Eén uur van onbedachtzaamheid, kan maken dat men jaren schreit.
  • Betekenis: Eén moment van onvoorzichtigheid kan verschrikkelijke gevolgen hebben.

• Een vliegende vogel heeft altijd meer dan een zittende.
  • Betekenis: Iemand die veel buitenkomt krijgt altijd meer dan iemand die thuis blijft zitten.

• Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken.
  • Betekenis: Als iemand van uiterlijk is veranderd, maar niet van karakter

• Een vriendelijk gezicht brengt overal licht.
  • Betekenis: Een vrolijk persoon weet vaak meer te bereiken dan een nors persoon

• Één zwaluw maakt nog geen zomer (variant: Eén zwaluw maakt de lente niet)
  • Betekenis: Het lijkt op een begin, maar dat zegt niets over het resultaat
  • Of: Als 1 ding goed loopt, betekent het niet dat andere dingen ook zo goed gaan lopen

• Eerlijk duurt het langst.
  • Betekenis: Een leugen komt op den duur altijd uit, maar de waarheid blijft altijd waar.

• Een schurftig paard vreest de roskam.
  • Betekenis: Iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgeen onderzocht wordt.

• Eigen haard is goud waard.
  • Betekenis: Het is nergens zo mooi als thuis.

• Elk huisje heeft z'n kruisje.
  • Betekenis: Ieder gezin heeft eigen zorgen en problemen.

• Elke ketter heeft zijn letter.
  • Betekenis: Ieder denkt dat de eigen mening bewezen kan worden.

• Elk meent z'n uil een valk te zijn.
  • Betekenis: Een ouder meent dat diens kinderen beter/slimmer/etc. zijn dan andermans kinderen.

• Elke vogel zingt zoals hij gebekt is
  • Betekenis: iedereen zegt en doet het op de manier die bij hem past

• Er is geen koe zo bont of er zit wel aan vlekje aan.
  • Betekenis: Niets is perfect

• Er is geen pot zo scheef, of er past wel een deksel op.
  • Betekenis: Ook voor een minder mooi meisje is er een man te vinden.

• Ervaring is de beste leermeester.
  • Betekenis: van datgene dat je zelf hebt meegemaakt leer je het meeste

G

• Gedeelde smart is halve smart.
  • Betekenis: Als je over problemen praat, dan kan je het makkelijker verwerken

• Geen geld, geen Zwitsers.
  • Betekenis: Zonder geld krijg je hulp noch koopwaar.

• Geld maakt niet gelukkig.
  • Betekenis: Er is meer in het leven dan rijkdom.

• Geen roosje zonder doornen.
• Geen rozen zonder doornen.
  • Betekenis: Achter alle leuke/goede dingen zitten ook minder leuke kanten.

• Geen nieuws is goed nieuws.
  • Betekenis: Zolang het goed gaat met iemand is het lang niet zo sensationeel als dat het slecht gaat met iemand

• Geen profeet is in zijn (eigen) land geëerd.
  • Betekenis: In tegenstelling tot vreemden, zijn mensen uit je woonplaats minder bereid te luisteren.

• Gekken en dwazen schrijven hun namen op muren (of deuren) en glazen.
  • Betekenis: Mensen die het minst te melden hebben, schreeuwen vaak het hardst.

• Geld wat stom is, maakt recht wat krom is.
  • Betekenis: met geld kan men de ergste dingen goedmaken (voor geld is alles te koop)

• Geluk is de kunst een boeket te maken van de bloemen waar je bij kunt
  • Betekenis : Gelukkig leven met de gegeven mogelijkheden/beperkingen

• Goed begonnen is half gewonnen.
  • Betekenis: Een goed begin is het halve werk.

• Goed gereedschap is het halve werk.

• Goede raad is duur.
  • Betekenis: Bijna te moeilijk om raad te kunnen geven.

H

• Haastige spoed is zelden goed./Maar haast je als het moet. Ook:
  Haast en spoed zijn zelden goed.
  • Betekenis: Snel dingen afhandelen, kan bijna nooit goed eindigen

• Het beste paard struikelt (ook) wel eens.
  • Betekenis: Ook de beste maakt wel eens een fout.

• Het beste paard van stal wordt overgeslagen.
  • Betekenis: Grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt.

• Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.
  • Verborgen wensen en verlangens komen vroeg of laat bewust of onbewust bovendrijven, je kan ze niet onderdrukken.

• Het doel heiligt de middelen.
  • Betekenis: Om het doel te bereiken zijn alle middelen geoorloofd.

• Het ene oor in, het andere weer uit.
  • Betekenis: het wel horen en meteen weer vergeten.

• Het gras aan de andere kant van de heuvel is altijd groener.
  • Betekenis: Men denkt dat anderen geen problemen hebben

• Het hemd is nader dan de rok.
  • Betekenis: Familie gaat boven vrienden.

• Het hinkende paard komt achteraan.
  • Betekenis: Wanneer het werk is gedaan komt de rekening.
  • Betekenis: Na mooie dingen komen vaak de minder fijne dingen.

• Het is altijd koekoek éénzang.
  • Betekenis: Altijd hetzelfde verhaal vertellen of zelfde voorbeeld geven.

• Het is goed riemen snijden van andermans leer.
  • Betekenis: Het is gemakkelijk van andermans eigendom/geld te tracteren.

• Het is niet alles goud wat er blinkt.
  • Betekenis: Mooie verwachtingen kunnen weleens een addertje onder het gras verbergen.

• Het kan vriezen en het kan dooien.
  • Betekenis: Het kan alle kanten uit gaan.

• Het leven is geen zoete krentenbol.

• Het leven gaat niet altijd over rozen.
  • Betekenis: Het is niet altijd zo mooi, iedereen heeft wel eens tegenvallers

• Het oog is groter dan de maag.
  • Betekenis: Meer op het bord scheppen dan er opgegeten kan worden.

• Het oog van de meester maakt het paard vet.
  • Betekenis: Het werk gebeurt beter als de baas toezicht houdt.

• Het oog ziet altijd van zich af.
  • Betekenis: de eigen fouten ziet men niet, maar andermans fouten altijd wel.

• Het paard ruikt de stal.
  • Betekenis: Opschieten om gauw thuis te komen.

• Het verstand komt met de jaren.
  • Betekenis: Oudere mensen zijn wijzer en...jongere mensen mogen fouten maken

• Het zijn niet alleen koks die lange messen dragen.
  • Betekenis: Uiterlijk vertoon bewijst niets.
  • Betekenis: Het gereedschap hebben maakt iemand nog geen vakman.

• Hij heeft de klok horen luiden, maar weet niet waar de kleppel hangt.
  • Betekenis: Er iets wel van gehoord hebben, maar het fijne er niet van afweten.

• Hoge bomen vangen veel wind.
  • Betekenis: Bekende/belangrijke mensen krijgen sneller commentaar of kritiek.

• Holle vaten klinken het hardst.
  • Betekenis: wie er het minste verstand van heeft, verkondigt het luidst zijn mening

• Hoogmoed komt voor de val.
  • Betekenis: wordt door ondergang gevolgd

• Hoop doet leven.
  • Betekenis: Als je kan hopen op betere tijden, dan krijg je toch weer levenslust.

I

• In het land der blinden is éénoog koning.
  • Betekenis: Je hoeft maar weinig moeite te doen om mensen vóór te blijven als zij zich niet in dat onderwerp verdiepen of er geen tijd/moeite in willen stoppen.

• In troebel water is het goed vissen.
  • Betekenis: Men kan van de moeilijkheden van een ander gebruik maken om er z'n eigen voordeel mee te doen.

J

• Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken.
  • Betekenis: Om iets te bereiken moet je kosten maken of moeite doen.

• Je kan niet de kool en de geit sparen.
  • Betekenis: Je moet keuzes maken.

• Je moet een gegeven paard niet in de mond kijken.
  • Betekenis: Je moet niet te kritisch zijn over cadeaus, of koopjes

• Je moet de huid van de beer niet verkopen voor hij geschoten is.
  • Betekenis: Men viert best de overwinning niet alvorens er gewonnen is.

• Je moet geen slapende honden wakker maken.
  • Betekenis: Beter niet over een bepaald onderwerp beginnen.

• Je moet roeien met de riemen die je hebt.
  • Betekenis: je moet gebruikmaken van de middelen die je ter beschikking staan

• Je weet nooit hoe een koe een haas vangt.
  • Betekenis: het kan altijd wel eens lukken.

• Jij raapt nog geen stro van de aarde.
  • Betekenis: je hebt nog niets verwezenlijkt.

• Jong geleerd is oud gedaan.
  • Betekenis: Hoe eerder men iets leert, des te langer de vaardigheid zal blijven.

• Jong te paard, oud te voet.
  • Betekenis: Als je in je jeugd erg wordt verwend, krijg je het later erg moeilijk.

K

• Kalmte zal je redden.
  • Betekenis: als je rustig blijft gaan de dingen beter.

• Katten die muizen, mauwen niet.
  • Betekenis: tijdens het eten praat men niet.

• Kennis is macht.
  • Betekenis: Veel weten kan veel invloed betekenen.

• Keulen en Aken zijn niet op een dag gebouwd.
  • Betekenis: Grote projecten kosten tijd (en vergen geduld)

• Kijken alsof men z'n laatste oortje versnoept heeft.
  • Betekenis: Verlegen en beteuterd kijken.

• Kinderen en dronken lui zeggen de waarheid.
  • Betekenis: Ze weten niet wat ze geacht wordt voor zich te houden en zeggen alles.

• Kleine kopjes hebben ook oren. (variant: Kleine potjes hebben grote oren.)
  • Betekenis: je moet uitkijken met wat je zegt als er kinderen bij zijn.

• Kleine oorzaken, grote gevolgen.
  • Betekenis: Kleine dingen kunnen groete gevolgen hebben.

• Kleine potjes hebben ook oren
• Kleine potjes hebben grote oren
  • Betekenis: Ook kleine kinderen luisteren mee.

• Krakende wagens lopen het langst.
  • Betekenis: Nieuw hoeft niet altijd beter te zijn.

L

• Ledigheid is des duivels oorkussen/Een geplaveisde weg is des duivels oorkussen.
  • Betekenis: Als je niets doet en lui bent, doe je ook niks goeds.

• Leugens hebben korte benen.
  • Betekenis: na verloop van tijd komt de waarheid altijd naar buiten

M

• Men kan geen ijzer met handen breken.
  • Betekenis: Iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voor handen zijn.

• Men kan niet weten hoe een koe een haas vangt.
• Men weet nooit hoe een koe een haas vangt.
  • Betekenis: Op onverwachte wijze tot een oplossing komen.

• Men moet de huid niet verkopen voordat de beer geschoten is.
  • Betekenis: Je moet niet geld uitgeven voordat je het hebt verdiend.

• Men moet een gegeven paard niet in de bek zien/kijken.
  • Betekenis: Met een cadeau moet je blij zijn en niet te kritisch naar kijken.

• Men moet een paard de rug niet stuk rijden.
  • Betekenis: Men moet niet te veel eisen van een ander

• Men moet het ijzer smeden als het heet is.
  • Betekenis: Je moet op het juiste moment de kansen grijpen en dingen doen.

• Men moet vossen met vossen vangen.
  • Betekenis: Je moet een slimme persoon vangen door slim te zijn.

• Men noemt geen koe bont, of er is een vlekje aan.
  • Betekenis: Als er allerlei vervelende dingen worden verteld is er vast wel iets van waar.

• Met de hoed in de hand komt men door het ganse land.
  • Betekenis: Iemand die vriendelijk is bereikt meer in het leven dan iemand die onaardig en onbeleefd is.

• Met hoge heren is het kwaad kersen eten.
  • Betekenis: Plezier maken en belangrijke beslissingen nemen, gaan slecht samen.

• Met onwillige honden is het slecht hazen vangen.
  • Betekenis: Het is moeilijk om samen te werken met mensen die niet willen.

• Met passen en meten wordt de tijd versleten.
  • Betekenis: Men moet het aanpakken en geen tijd met onbelangrijke dingen verspillen.

• Mijn naam is haas.
  • Betekenis: Ik weet nergens van en wil er niks mee te maken hebben!

• Moeten is dwang, en huilen is kindergezang.
  • Betekenis: Tussen twee kwaden moeten kiezen, je lot nemen

• Mooie liedjes duren niet lang.
  • Betekenis: Geluk is van korte duur.

N

• Na regen komt zonneschijn.
  • Als er wat naars is gebeurd, wordt het daarna weer beter.

• Na wat gepimpel, is de geest wat simpel.
  • Betekenis: Na wat te hebben gedronken ben je meestal niet meer helder van geest.

• Nieuwe bezems vegen schoon.
  • In het begin doen nieuwe mensen hun best en zijn ze ijverig. Later zien we ook hun gebreken.

• Niet geschoten, altijd mis.
  • Als je het niet probeert, komt er ook niks van.

• Niet om de knikkers, maar om het spel.
  • Betekenis: Het gaat niet om het winnen, maar om het spel.

• Nu breekt mijn klomp.
  • Betekenis: Van verbazing niet meer weten wat te zeggen.

O

• Oefening baart kunst.
  • Betekenis: Door veel te oefenen verbeteren de prestaties.

• Olie in het vuur gooien.
  • Betekenis: Iets doen waardoor de ruzie opnieuw begint of oplaait.

• Onbekend maakt onbemind.
  • Betekenis: Niet van iets houden wat onbekend is.

• Ondank is 's werelds loon.
  • Betekenis: Voor de inspanning van mensen geen beloning krijgen maar alleen kritiek.

• Ondervinding is de beste leermeester.
  • Betekenis: Door iets zelf mee te maken of te oefenen leert men het snelst.

• Ongeluk komt zelden alleen.
  • Betekenis: Een tegenslag wordt vaak gevolgd door nog meer problemen.

• Oog om oog en tand om tand.
  • Betekenis: Wraak nemen voor onrecht dat je is aangedaan, door de dader precies hetzelfde aan te doen. Voor de komst van moderne(re) rechtsstelsels betekende dit inderdaad dat men letterlijk dat wanneer iemand een oog bij je uitstak of een tand uitsloeg, je precies hetzelfde mocht doen. En wanneer een stamlid vermoord was door iemand van een andere stam, mocht men een lid van die andere stam doden.

• Oost west, thuis best.
  • Betekenis: Waar je ook bent, thuis voel je beter op je gemak
  • Engels: Home Sweet Home

• Ongevraagd, ongeweigerd.
  • Betekenis: Als je iets doet waarvoor geen toestemming is gevraagd kan het achteraf niet meer geweigerd worden omdat het al gebeurd is.

• Onkruid vergaat niet.
  • Betekenis: Elke tegenslag te boven komen.

• Op elk potje past een dekseltje.
  • Betekenis: Bij iedereen en alles past wel iemand of iets.

• Ouderdom komt met gebreken.
  • Betekenis: Letterlijk.

• Overdaad schaadt.
  • Betekenis: Te veel van iets is schadelijk.

P

• Paarden die haver verdienen krijgen ze niet.
  • Betekenis: De mensen die het hardste werken, krijgen het minste geld.

• Papier is geduldig.
  • Betekenis: Men kan veel schrijven.

• Pappen en nathouden.
  • Betekenis: Mee bezig blijven of (onderwerp) aanhouden om resultaat te krijgen.

• Parijs is wel een mis waard.
  • Betekenis: Om een voordeel te behalen bij tegenstanders aansluiten.

• Praatjes vullen geen gaatjes.
  • Betekenis: Met praten alleen komt men er niet, er moet ook wat gedaan worden.

R

• Rozegeur en maneschijn.
  • Betekenis: In het begin was alles goed en mooi.

• Rust roest.
  • Betekenis: wanneer je niets doet gaat je vermogen achteruit.

S

• Schoenmaker, blijf bij je leest.
  • Betekenis: Doe alleen het werk waar je iets van kent (een leest is schoenmakersgereedschap).

• Spreken is zilver, zwijgen is goud.
  • Betekenis: Soms kun je beter je mond houden

• Stel niet uit tot morgen, wat je vandaag kunt doen.
  • Betekenis: doelt op actie, wees niet lui of gemakzuchtig, ga door en wel nu.

T

• Te laat de put gevuld als het kalf verdronken is (variant: Als het kalf verdronken is, dempt men de put).
  • Betekenis: Als het ongeluk gebeurd is, helpt het niet meer voorzorgen te nemen. Betekent ook: men neemt pas maatregelen als het te laat is.

• Tijd is geld.
  • Je kan iedere minuut in (werk)tijd gebruiken voor productieve activiteiten. Dus alle verspilde tijd is ook geldverspilling.

• Twee handen op één buik.
  • Betekenis: twee personen die het altijd met elkaar eens zijn

U

• Uit het oog, uit het hart.
  • Betekenis: als je iemand niet meer ziet vergeet je hem ook sneller.

• Uitstel is geen afstel. (Tegenovergestelde wordt ook vaak gebruikt: Uitstel is afstel).
  • Betekenis: Als je iets uitstelt wil dat nog niet zeggen dat je het nooit meer gaat doen. (Tegenovergestelde: je kunt het beter maar meteen doen, als je het uitstelt, komt het er vaak niet meer van)

V

• Van dik hout zaagt men planken.
  • Betekenis: niet al te nauwkeurig of zorgvuldig werken

• Van praat komt praat.
  • Betekenis: Een nieuwtje wordt snel verder verteld.

• Van uitstel komt afstel.
  • Betekenis: Letterlijk, wanneer iets wordt uitgesteld wordt het vaak vergeten en helemaal niet meer gedaan.

• Vele handen maken licht werk.
  • Betekenis: Als een karwei samen wordt opgepakt is het snel en gemakkelijk gedaan

• Verbaas U niet, verwonder U slechts.
  • Betekenis: Letterlijk.

• Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. of Vertrouwen komt te voet en vertrekt te paard.
  • Betekenis: Door een enkele stommiteit kan men vertrouwen of een reputatie die men jarenlang heeft opgebouwd in een keer teniet doen.

• Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast.
  • Betekenis: Voorkom onheil door voorzichtig te zijn.

• Voor niets gaat de zon op of Alleen de zon gaat voor niets op.
  • Betekenis: Voor welvaart moet gewerkt worden, niks is gratis.

W

• Waar een wil is is een weg.
  • Betekenis: Als je iets echt wilt, dan zul je ook slagen /de weg vinden naar je doel

• Waar gehakt wordt, vallen spaanders.
  • Betekenis: Als je iets wil bereiken, moet je offers brengen.

• Waar niets is, verliest de keizer zijn recht.
  • Betekenis: Zonder geld kan men wel iets willen, maar dan komt het er niet van.

• Waar rook is, is vuur.
• Geen rook zonder vuur.
  • Betekenis: Bij iedere gebeurtenis hoort een oorzaak. Van de meeste geruchten is er altijd wel iets waar.
  • Of: Als er iets naars over iemand wordt verteld is er vast wel een kern van waar.

• Waar het hart vol van is daar loopt de mond van over.
  • Betekenis: Wat je belangrijk vindt of waar je veel aan denkt, daar praat je ook veel over.

• Waar het paard aangebonden is, moet het vreten.
  • Betekenis: Men moet zich naar de omstandigheden schikken.

• Wat baten kaars en bril, als den uil niet zienen wil.
  • Betekenis: Het heeft geen zin iemand te helpen die toch niet wil meewerken.

• Wat de boer niet kent dat eet hij niet.
  • Betekenis: Onbekend maakt onbemind.

• Wat het oog niet ziet, wat het hart niet deert.
  • Betekenis: wat je niet ziet en niet weet heb je ook geen last

• Wat het zwaarst is moet het zwaarst wegen.
  • Betekenis: Wat het belangrijkste is moet het eerste gebeuren.

• Wat in het vat zit, verzuurt niet.
  • Betekenis: Iets wat goed is, en goed bewaard wordt, verliest zijn waarde niet

• Weet wat je zegt, maar zeg niet alles wat je weet.
  • Betekenis: Wees voorzichtig met woorden en je informatie.

• Wie 's nachts uit vissen gaat, moet overdag zijn netten drogen.
  • Betekenis: Als je teveel gedronken hebt, ben je de volgende dag niets waard.

• Wie a zegt moet ook b zeggen.
  • Betekenis: Als iemand eenmaal ergens aan begonnen bent, moet die er ook mee doorgaan.

• Wie de schoen past, trekke hem aan.
  • Betekenis: Als je je aangesproken voelt moet je er maar wat mee doen.

• Wie een hond wil slaan, kan gemakkelijk een stok vinden.
  • Betekenis: Als je iemand (ergens mee) wilt afkeuren is er altijd wel een reden te vinden.

• Wie een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in.
  • Betekenis: Je kan het slachtoffer worden van je eigen snode plannen.

• Wie goed doet, goed ontmoet.
  • Betekenis: Wie goede dingen doet voor andere mensen kan soms ook goede dingen terug verwachten.

• Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd.
• Wie het kleine niet leert, doet het grote verkeerd.
  • Betekenis: Waardeer de kleine dingen in het leven, ze brengen je tot een groter doel.

• Wie het laatst lacht, lacht het best.
  • Betekenis: Na enige tijd is pas bekend wie de grootste aanleiding tot lachen heeft."

• Wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt de deksel op de neus.
  • Betekenis: Iemand die te begerig is loopt grote kans niets te krijgen.

• Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.
  • Betekenis: Wie met slechte mensen omgaat neemt de gewoontes van die mensen over.

• Wie mooi wil wezen, moet pijn lijden.
  • Betekenis: Voor schoonheid moet je wat over hebben

• Wie niet horen wil, moet voelen.
  • Betekenis: Wie niet luistert naar wijze raad, of wie ongehoorzaam is, zal de gevolgen wel aan den lijve ondervinden.

• Wie niet waagt, niet wint.
  • Betekenis: Als je het nooit probeert, zal je ook geen succes hebben.

• Wie veel eist krijgt veel. Wie te veel eist krijgt niets.
  • Betekenis: Je kan door het te vragen veel bij mensen gedaan krijgen, maar als je onredelijk wordt zal je worden overgeslagen.

• Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje.
  • Betekenis: Je kunt nooit boven de stand komen waarin je geboren bent. Arm geboren, zal wel arm blijven.

• Wie wind zaait, zal storm oogsten.
  • Betekenis: Wie verkeerd handelt, zal de gevolgen daarvan ondervinden.

• Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten.
  • Betekenis: Als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen)

• Wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht.
  • Betekenis: Wie slecht spreekt over zijn familie, spreekt slecht over zichzelf

• Wie zwijgt, stemt toe.
  • Betekenis: als je het ergens niet mee eens bent, moet je het zeggen.

• Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.
  • Betekenis: Men spreekt degene niet tegen van wie men voor zijn broodwinning afhankelijk is.

Z

• Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.
  • Betekenis: Een grondige oplossing is beter dan doormodderen, ook al is hij pijnlijk.

• Zijn pruik staat scheef.
  • Betekenis: Hij is gehumeurd.

• Zo gewonnen, zo geronnen.
  • Betekenis: Als iets heel makkelijk is komen aanwaaien dan is het verlies ervan niet zo erg.

• Zo vader, zo zoon (of: Zo moeder, zo dochter).
  • Betekenis: Kinderen erven de eigenschappen van hun ouders.

• Zoals de ouden zongen, piepen de jongen.
  • Betekenis: Kinderen doen en denken vaak hetzelfde als hun ouders.

• Zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten.
  • Betekenis: Argwanenende mensen zijn vaak zelf niet te vertrouwen (en andersom).

• Zoals de wind waait, waait zijn jasje.
  • Betekenis: Hij gaat met de heersende mening mee.

• Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens.
  • Betekenis: Uiteindelijk is het thuis toch het beste toeven (zie ook: Oost west, thuis best)

• Zoals het reilt en zeilt.
  • Betekenis: Het moeten nemen zoals het is.

• Zolang er leven is, is er hoop.
  • Betekenis: Er is altijd hoop, dus geef nooit op!

• Zonder geluk vaart niemand wel.
  • Betekenis: Alleen met hard werken komt men er niet, ook een beetje geluk is nodig om ergens te komen.