Germaine de Staël

Madame de Staël als Corinne (Elisabeth Vigée-Lebrun, 1809)

Wikipedia

Anne Louise Germaine Necker, barones van Staël-Holstein (1766-1817) was een Frans schrijver en salonnière van Zwitserse afkomst.

• „In revolutionaire tijden [...] bestaat publieke opinie niet meer; het volk beveelt in plaats van te oordelen; zich actief mengend in alle gebeurtenissen, kiest het partij voor of tegen de een of de ander. In een natie zijn alleen nog maar strijders, de onpartijdige macht die we het publiek noemen, is nergens meer te vinden.”

• Origineel in het Frans:
  “Dans les temps de révolution, [...] l'opinion n'existe plus; le peuple commande au lieu de juger; jouant un rôle actif dans tous les événements, il prend parti pour ou contre tel ou tel homme. Il n'y a plus dans une nation que des combattants, l'impartial pouvoir qu'on appelle le public, ne se montre nulle part.”
• Bron: De l'influence des passions sur le bonheur des individus et des nations, 1796, p. 106
• Aanhaling(en): René Koekkoek, Politiek en idealen, De Groene Amsterdammer, 23 september 2020
• Als aandachtig observator van de Franse Revolutie had Germaine de Staël vastgesteld dat het volk zijn oordeelsvermogen verloor.

• „De vrijheid van de huidige tijd is alles wat de onafhankelijkheid van de burger tegenover de overheid garandeert. De vrijheid van de oudheid is alles wat burgers verzekert van een zo groot mogelijk aandeel in de uitoefening van macht.”

• Origineel in het Frans:
  “La liberté des temps actuels, c'est tout ce qui garantit l'indépendance des citoyens contre le pouvoir du gouvernement. La liberté des temps anciens, c'est tout ce qui assurait aux citoyens la plus grande part dans l'exercice du pouvoir.”
• Bron: Des circonstances actuelles qui peuvent terminer la Révolution et des principes qui doivent fonder la République en France, 1906, p. 94-95
• Aanhaling(en): René Koekkoek, Politiek en idealen, De Groene Amsterdammer, 23 september 2020
• Madame de Staël schreef in 1798 als eerste over negatieve en positieve vrijheid, maar haar tekst bleef ongedrukt tot 1906, waardoor het idee aan Benjamin Constant wordt toegeschreven. Overigens was het een onderwerp waarover ze dialogeerden.

• „De vooruitgang van de literatuur, dat wil zeggen, de vervolmaking van de kunst van het denken en van het zich uitdrukken, is nodig voor het tot stand brengen en het behouden van de vrijheid.”

• Origineel in het Frans:
  “Les progrès de la littérature, c'est-à-dire le perfectionnement de l'art de penser et de s'exprimer, sont nécessaires à l'établissement et à la conservation de la liberté.”
• Bron: De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales, 1800, p. xxvii
• Aanhaling(en): Carolien Ceton (red.), Vrouwelijke filosofen. Een historisch overzicht, 2013

• „De literatuur van ieder land opent voor wie het wil zien een nieuwe ideeënsfeer.”

• Origineel in het Frans:
  “Il me semble que nous avons tous besoin les uns des autres; la littérature de chaque pays découvre, à qui sait la connaître, une nouvelle sphère d'idées.”
• Bron: Corinne ou l'Italie, 1807, Livre VII, H.1
• Aanhaling(en): Margot Dijkgraaf, 6, De Groene Amsterdammer, 7 april 2020
• Het leren kennen van een vreemde literatuur is verrijkend.

• „De stem van het geweten is zo teer, dat men haar gemakkelijk kan smoren; maar zij is zo zuiver, dat het onmogelijk is haar te miskennen.”

• Origineel in het Frans:
  “La voix de la conscience est si délicate, qu'il est facile de l'étouffer; mais elle est si pure, qu'il est impossible de la méconnaître.”
• Bron: De l'Allemagne, 1810, deel 3, H.13
• Aanhaling(en): Jozef R.S. Cauberghe, Nederlandsche taalschat, vol. 4, 1946, p. 116

• „Men moet in het leven kiezen tussen verveling en lijden.”

• Origineel in het Frans:
  “Il faut choisir dans la vie entre l'ennui et le tourment.”
• Bron: Brief van Germaine de Staël aan Claude Hochet d.d. 1 oktober 1800, opgenomen in: Germaine de Staël, Correspondance générale, vol. IV-1, Du directoire au Consulat, ed. Béatrice W. Jasinski, 1976, p. 326
• Aanhaling(en): Jonas Creteur, Alles over Tourrit 13: historische steden en steeds meer gevaarlijke punten, Knack.be, 9 jul 2021
• Vgl. Arthur Schopenhauer (1819) over het leven als een slingerbeweging tussen pijn en verveling: "Sein Leben schwingt also, gleich einem Pendel, hin und her, zwischen dem Schmerz und der Langenweile".

Over Germaine de Staël

• „Bonaparte had haar zodanig vervolgd dat men zei dat er in Europa rekening viel te houden met drie grootmachten: Engeland, Rusland en Madame de Staël.”

• Origineel in het Frans:
  “Bonaparte l'avait persécutée de manière à ce qu'on dît qu'en Europe il fallait compter trois puissances: l'Angleterre, la Russie et Mme de Staël.”
• Bron: Victorine de Chastenay, Mémoires de Madame de Chastenay, 1771-1815, vol. 2, L'Empire. La restauration. Les cent-jours, 1896, p. 445
• Aanhaling(en): René Koekkoek (red.), Revolutionaire tijden. Politiek en idealen rond 1800, 2020
• Fijntjes wijst De Chastenay erop dat Napoleon zelf de reputatie van Madame de Staël in de hand had gewerkt door haar onafgebroken te vervolgen.

• „Ik moet achteraf wel toegeven dat het een superieure vrouw is met groot talent en veel esprit. Zij zal blijven.”

• Origineel in het Frans:
  “Et puis, en somme, il est vrai de dire que personne ne saurait nier qu'après tout madame de Staël est une femme d'un très grand talent, fort distinguée, de beaucoup d'esprit: elle restera.”
• Bron: Napoleon Bonaparte tegen Emmanuel de Las Cases op 21 juni 1816, zoals opgetekend in: Mémorial de Sainte-Hélène, 1840, vol. II, p. 279
• Aanhaling(en): Germaine de Staël, de enige vrouw voor wie Napoleon bang was, Trouw, 12 februari 2026