Naar inhoud springen

David Hume

Uit Wikiquote
Hume, geschilderd door Allan Ramsay in 1766 (Scottish National Gallery of Modern Art)
Informatie bij zusterprojecten:
artikel in Wikipedia
media bij Commons
bron(nen) in Wikisource
Informatie in externe bronnen:
KB pagina in KB-catalogus

David Hume (26 april 1711 - 25 augustus 1777) was een Schots filosoof en geschiedschrijver.


  • „Zoals de menswetenschap de enige vaste grondslag van de andere wetenschappen is, zo zijn ervaring en waarneming de enige vaste grondslag van de menswetenschap.”
  • Origineel in het Engels:
    “And as the science of man is the only solid foundation for the other sciences, so the only solid foundation we can give to this science itself must be laid on experience and observation.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, Introduction
  • Aanhaling(en): Dirk Verhofstadt, De liberale canon. Grondslagen van het liberalisme, VBK Houtekiet, 2015
  • Tegen het cartiaanse scepticisme en andere abstracte filosofieën stelde Hume dat kennis van de menselijke natuur het uitgangspunt moest zijn en dat zulke kennis alleen via de zintuigen te bereiken viel.
  • „Geen waarheid schijnt mij evidenter dan dat beesten net zo goed begiftigd zijn met denken en rede als mensen.”
  • „[D]e rede is niets anders dan een wonderbaarlijk en onbegrijpelijk instinct in onze ziel [...].”
  • Origineel in het Engels:
    “To consider the matter aright, reason is nothing but a wonderful and unintelligible instinct in our souls, which carries us along a certain train of ideas, and endows them with particular qualities, according to their particular situations and relations.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.3.16
  • Aanhaling(en): Patricia Martelaere, Hume's "gematigd" scepticisme: futiel of fataal?, 1987, p. 78
  • „Pijn en genot, verdriet en vreugde, hartstochten en gewaarwordingen volgen elkaar op en bestaan nooit tegelijkertijd.”
  • Origineel in het Engels:
    “Pain and pleasure, grief and joy, passions and sensations succeed each other, and never all exist at the same time.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.4.6
  • Aanhaling(en): Japik Veenbaas, De Verlichting als kraamkamer, Nieuw Amsterdam, 2013, p. 84
  • Hieruit trekt Hume de conclusie dat het idee van het bestaan van een "zelf" niet kan worden afgeleid uit het hebben van indrukken.
  • „Alleen elkaar opvolgende percepties maken uit wat de geest is, en we hebben niet in de verte een notie van de plaats waar deze scènes worden gespeeld of van de materialen waaruit het theater bestaat.”
  • Origineel in het Engels:
    “They are the successive perceptions only, that constitute the mind; nor have we the most distant notion of the place, where these scenes are represented, or of the materials, of which it is compos'd”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.4.6
  • Aanhaling(en): Japik Veenbaas, De Verlichting als kraamkamer, Nieuw Amsterdam, 2013, p. 84
  • Hume vergelijkt hier de menselijke geest met een theater waarbij indrukken de vorm van scènes hebben, waarbij hij tegelijk stelt dat het theater in feite helemaal niet bestaat.
  • „Zo veinzen wij het voortdurende bestaan van onze zintuiglijke percepties om de onderbreking te elimineren, en zo komen we uit bij de notie van een ziel, een zelf, en een substantie om de verandering te maskeren.”
  • Origineel in het Engels:
    “Thus we feign the continu'd existence of the perceptions of our senses, to remove the interruption; and run into the notion of a soul, and self, and substance, to disguise the variation”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.4.6
  • Aanhaling(en): Japik Veenbaas, De Verlichting als kraamkamer, Nieuw Amsterdam, 2013, p. 84
  • Hume stelt hier dat het slechts de verbeelding is die verschillende waarnemingen tot één geheel maakt.
  • „Een ware scepticus zal wantrouwig staan tegenover zijn filosofische twijfels net als tegenover zijn filosofische overtuiging.”
  • Origineel in het Engels:
    “A true sceptic will be diffident of his philosophical doubts, as well as of his philosophical conviction.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.4.7
  • Aanhaling(en): Patricia Martelaere, Hume's "gematigd" scepticisme: futiel of fataal?, 1987, p. 102
  • „De rede is – en hoort ook niet meer te zijn dan – de slaaf van de hartstochten.”
  • Origineel in het Engels:
    “Reason is, and ought only to be the slave of the passions.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 2.3.3
  • Aanhaling(en): A.C. Grayling, De geschiedenis van de filosofie, 2019
  • Hume vindt het een goede zaak dat mensen worden gemotiveerd door emoties en verlangens, en dat ze hun verstand in dienst daarvan stellen.
  • „Het is niet in strijd met de rede om de voorkeur te geven aan de vernietiging van de hele wereld boven een schram aan mijn vinger.”
  • Origineel in het Engels:
    “'Tis not contrary to reason to prefer the destruction of the whole world to the scratching of my finger.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 2.3.3
  • Aanhaling(en): Simon W. Blackburn, Goed leven, 2002, p. 117
  • De rede alleen kan hierin niet trancheren, maar Hume bedoelt niet te zeggen dat er geen andere grondslagen kunnen zijn.
  • „Ik gebruik de maaltijd, ik speel een partij backgammon, ik voer een gesprek en vermaak mij met mijn vrienden. En wanneer ik na drie of vier uur van ontspanning naar deze speculaties terugkeer, lijken ze mij zo kil en gewrongen dat ik niet meer de moed heb om mij er verder mee bezig te houden.”
  • Origineel in het Engels:
    “I dine, I play a game of back-gammon, I converse, and am merry with my friends; and when after three or four hours' amusement, I wou'd return to these speculations, they appear so cold, and strain'd, and ridiculous, that I cannot find in my heart to enter into them any farther.”
  • Bron: A Treatise of Human Nature, 1739, 1.4.7
  • Aanhaling(en): Henri Oosthout, Kritische geschiedenis van de westerse wijsbegeerte, vol. 2, De laatste duizend jaar, VBK Media, 2018
  • „Niets komt diegenen die de geschiedenis van de mensheid met een filosofische blik beschouwen meer verrassend voor, dan het gemak waarmee een minderheid erin slaagt de meerderheid te regeren, en de impliciete onderwerping waarmee de meeste mensen hun eigen gevoelens en passies ondergeschikt maken aan deze van hun regeerders.”
  • Origineel in het Engels:
    “Nothing is more surprising to those, who consider human Affairs with a Philosophical Eye; than to see the Easiness with which the many are governed by the few, and to observe the implicite Submission with which Men resign their own Sentiments and Passions to those of their Rulers.”
  • Bron: "Of the First Principles of Government" in: Essays, Moral and Political, vol. I, 1741, p. 49
  • Aanhaling(en): Frank van Dun, Het fundamenteel rechtsbeginsel. Een essay over de grondslagen van het recht, 2008, p. 362
  • „Terwijl wij over het leven redeneren, is het leven verdwenen; en hoewel zij hem misschien verschillend ontvangen, behandelt de dood de dwaas en de filosoof gelijk. Het leven reduceren tot exacte regels en procedures is doorgaans een pijnlijke en dikwijls vruchteloze bezigheid.”
  • Origineel in het Engels:
    “While we are reasoning concerning life, life is gone; and death, though perhaps they receive him differently, yet treats alike the fool and the philosopher. To reduce life to exact rule and method, is commonly a painful, oft a fruitless occupation[.]”
  • Bron: "The Sceptic" in: Essays, Moral and Political, vol. II, 1742, p. 173-174
  • Aanhaling(en): Erik Hoogcarspel, Boekbespreking – David Hume is nog steeds actueel, boeddhistischdagblad.nl, 3 mei 2024
  • „Een zwakker bewijs kan nooit een sterker ongedaan maken.”
  • „Een wijs man brengt zijn geloof in overeenstemming met het bewijsmateriaal.”
  • Origineel in het Engels:
    “A wise man, therefore, proportions his belief to the evidence.”
  • Bron: An Enquiry Concerning Human Understanding, 1748, 10.1
  • Aanhaling(en): David Papineau, Filosofie. De grote denkers uit de geschiedenis van de wijsbegeerte, Librero, 2015, p. 114
  • „Het christendom ging niet alleen aanvankelijk gepaard met wonderen, maar ook vandaag kan geen enkel redelijk mens er zonder wonder in geloven.”
  • Origineel in het Engels:
    “[...] the Christian Religion not only was at first attended with miracles, but even at this day cannot be believed by any reasonable person without one.”
  • Bron: An Enquiry Concerning Human Understanding, 1748, 10.2
  • Aanhaling(en): David Papineau, Filosofie. De grote denkers uit de geschiedenis van de wijsbegeerte, Librero, 2015, p. 123
  • „Wees filosoof, maar wees te midden van al uw filosofie steeds een mens.”
  • Origineel in het Engels:
    “Be a Philosopher; but, amidst all your Philosophy, be still a Man.”
  • Bron: Of the different Species of Philosophy in: Philosophical Essays Concerning Human Understanding, 1748, p. 7
  • Aanhaling(en): Henri Oosthout, Kritische geschiedenis van de westerse wijsbegeerte, vol. 2, De laatste duizend jaar, VBK Media, 2018
  • „Hemel en hel veronderstellen twee verschillende soorten mensen, goede en slechte. Maar het grootste deel van de mensheid zweeft ergens tussen deugd en ondeugd in.”
  • Origineel in het Engels:
    “Heaven and Hell suppose two distinct species of men, the good and the bad; but the greatest part of mankind float betwixt vice and virtue.”
  • Bron: s.n., Two Essays, 1777, p. 33 (= On the Immortality of the Soul)
  • Aanhaling(en): Hume: Rationele argumenten om God te bewijzen bestaan niet, EO.nl, 1 maart 2020
  • Deel van Hume's argumentatie tegen de onsterfelijkheid van de ziel, die zo controversieel was dat ze zelfs postuum moeilijk gepubliceerd raakte (alleen anoniem en zonder vermelding van uitgever).
  • „Ik ben geneigd te veronderstellen dat negers van nature inferieur zijn aan blanken.”
  • Origineel in het Engels:
    “I am apt to suspect the Negroes to be naturally inferior to the whites.”
  • Bron: David Hume, "Of National Characters" in: Essays and Treatises on Several Subjects, vol. I, 1809, p. 551
  • Aanhaling(en): Laura Molenaar, David Hume. Het ketterse denken van een vriendelijke filosoof, Biografieportaal.nl, 22 juni 2022
  • Eerste zin van een racistische voetnoot in het essay Of National Characters. Voorstanders van slavernij beriepen zich erop. De voetnoot was geen deel van de originele publicatie (1748), maar werd door Hume toegevoegd bij een herziening (1753) en verder bijgeschaafd voor de finale editie, die postuum verscheen (1777). Het citaat volgt die finale versie.
  • „‘Goeie Charon, ik heb geprobeerd de mensen de ogen te openen; heb nog wat geduld totdat ik het genoegen beleef om te zien dat de kerken dichtgaan en de geestelijkheid zich met haar eigen zaken bemoeit.’ Maar Charon zou antwoorden: ‘o, jij onwillige schurk; dat gebeurt in geen tweehonderd jaar; denk je dat ik je nog zo lang de tijd geef? Stap onmiddellijk in de boot.’”
  • Origineel in het Engels:
    “‘Have a little patience, good Charon; I have been endeavoring to open the eyes of the public. If I live a few years longer, I may have the satisfaction of seeing the downfall of some of the prevailing systems of superstition.’ But Charon would then lose all temper and decency. ‘You loitering rogue, that will not happen these many hundred years. Do you fancy I will grant you a lease for so long a term? Get into the boat this instant, you lazy loitering rogue.’”
  • Bron: The Death Of David Hume: Letter from Adam Smith, LL.D. to William Strachan, Esq., ourcivilisation.com
  • Aanhaling(en): Japik Veenbaas, De Verlichting als kraamkamer, Nieuw Amsterdam, 2013, p. 8
  • Woorden van Hume zoals weergegeven in een brief geschreven door Adam Smith, die Hume enkele weken voor zijn overlijden bezocht.


Over David Hume

[bewerken]
  • „Ik geef ruiterlijk toe: het was juist de herinnering aan David Hume die vele jaren geleden mijn dogmatische sluimer doorbrak en die mijn onderzoek op het terrein van de speculatieve filosofie een heel nieuwe richting gaf.”


Overgenomen van "https://nl.wikiquote.org/w/index.php?title=David_Hume&oldid=95151"