Jan Schoonhoven
Uit Wikiquote
Jan Schoonhoven (1914-1994) was één van de meest konsekwente kunstenaars van de Nederlandse Nul-beweging, die hij vormde, samen met Armando, Jan Henderikse en Henk Peeters.:
- 'Het gaat mij om een totaal wit vlak.. ..los van ieder schilderkunstig verschijnsel, los van iedere inmenging die vreemd is aan de waarde van het vlak; het wit is geen poollandschap, geen materie die bepaalde associaties oproept, geen mooie materie, geen sensatie, geen symbool of iets anders: een wit vlak is een wit vlak.'
- 'Mijn reliëf heeft geen voorstelling.. ..geen bedoeling om iets van de zichtbare wereld weer te geven.'
- 'Eerst probeerde ik het reliëf te vernietigen met een steen. Maar met een steen beschadig je maar weinig. Later ben ik ze gaan vertrappen. Die reliëfs werden toen echt vormloos. 'Informeler' kan het niet.'
- 'Het blijft voor mij een uitdaging om het onpersoonlijke zover mogelijk op te zoeken. Ik ben zelfs gaan arceren. Meer niet. Maar zelfs dan blijft er een persoonlijk element.'
- 'Ik wil het helemaal immaterieel maken; er moet geen enkel ding meer uit de tastbare werkelijkheid bij zijn.'
- '..het is handwerk, mijnheer. Het heeft niets van het machinale'
- 'Naar mijn smaak ben ik nog steeds in hoge mate verwant aan Klee.. ..Ik ben net zo romantisch als Klee. Alleen heb ik de Romantiek geabstraheerd. Voor mijn gevoel tenminste. Bij mij is alleen nog de klaarheid.'(1968)
- ' over zijn tekeningen met herhalende ritmes: 'Ik heb hetzelfde gevoel als Reinhardt met zijn zwarte vlakken: het zijn de last possible things.. .Maar met die mogelijkheden kan je wel een leven lang bezig zijn'
- ' over zijn (late) penseelgebruik bij de tekeningen: '..niet te grote uitschieters van het penseel.. .,het moet een beetje principieel blijven'
- (over de informele kunst,fh): Grotere mogelijkheid om tot een objectief-neutrale uiting van algemene geldigheid te komen. Door vermijding van opzettelijke vorm (vorm als inbreuk en truc) een veel grotere organische werkelijkheid van het gemaakte op zich (bereiken, fh). Materiaal zodanig uit laten spelen dat het, hoewel materiaal gebleven, boven zichzelf uitkomt en drager wordt van de geest van de maker.'
- 'Het belangrijkste in de ontwikkeling van het artistieke scheppen van onze eeuw is de steeds sterker wordende behoefte aan verbeelding van het wezenlijke door zuivere middelen. Het wezenlijke krijgt het duidelijkst gestalte in vormen die algemeen geldig zijn, vormen die op zichzelf beschouwingmogelijkheden voor de menselijke ziel zijn.'
- 'Het kunstwerk mag niet de drager zijn van de vormwil van de maker, maar het dient in zijn geheel objectief te zijn.'
- over Zero en Nul: 'De geometrische zijde van Zero is derhalve op uiterste eenvoud afgestemd, een organisatie van zeer eenvoudige vormen, van de werkelijkheid afgeleide realiteit.'
- 'De voornaamste taak van Zero is de werkelijkheid in essentie tonen, de werkelijke werkelijkheid van de materialen, van gelokaliseerde dingen in geïsoleerde duidelijkheid.'
- '..het geometrisch aspect van Zero ontstaat uit het element van herhaling, het plaatsen in rijen ('Reihungen'). Deze ordening komt voort uit de noodzaak voorkeur te vermijden.'
- 'Zero is in de eerste plaats een nieuwe opvatting van de realiteit waarin de individuele rol van de kunstenaar is beperkt tot een minimum. De Zero-kunstenaar kiest slechts, isoleert delen realiteit (materialen als van de werkelijkheid afgeleide ideeën) en toont deze op de meest neutrale manier.'
- 'Zero heeft niet de bedoeling een nieuwe vorm te scheppen. De vorm is bij voorbaat gegeven door de geïsoleerde werkelijkheid. Doel is op onpersoonlijke wijze de werkelijkheid te funderen als kunst.'
- 'Zero was voor mij eigenlijk meer een methode om te kunnen werken. Mijn esthetisch gevoel en mijn esthetisch willen kon goed vooruit met die theorie van Zero. 't Gaf me een extra mogelijkheid tot nog verdere uitzuivering op een gefundeerde manier. Om nog fijnere dingen te maken die ik zelf lekker nog mooier vond.'
- (over zijn eigen kunst, fh)'Nee, het zijn toch schilderijen. Dit is een wereld van mij, geen deel van die kamer. Het kan zich eeuwig herhalen, maar ik heb het bewust afgesloten.'
- 'Vroeger gebruikte ik wel tekens of symbolen maar nu doe ik dat niet meer. Tekens en symbolen moeten maar zelf groeien. Ze ontstaan natuurlijk steeds en in mijn werk moeten ze wel aanwezig zijn.'
- 'Zelf neem ik die dingen die misschien wel de grondslag van de werkelijkheid vormen. Het is de werkelijkheid achter de werkelijkheid, waar de Stijl ook over sprak. De grondslag is horizontaal-verticaal (net als Mondriaan, fh). Achter deze (onze dagelijkse. fh) werkelijkheid ligt de mathematiek, de geometrie.. En dat is de echte werkelijkheid.
- 'Pas in de stof wordt het idee getoetst.. ..het zoeken naar het wezen, de mathematiek achter alle dingen laten spreken. Eigenlijk is het (de Zero-benadering, fh) een verbetering op de Stijl. De Stijl had nog veel persoonlijke voorkeur, fantasie. In 1918 had Mondriaan het even: geen voorkeur!. Daarna is hij afgeweken.'
- 'Het wezenlijke krijgt het duidelijkst gestalte in vormen die algemeen geldig zijn, vormen die op zichzelf beschouwingsmogelijkheden voor de menselijke ziel zijn.'
Bronnen:
- 'Abstracte kunst; 100 jaar citaten van kunstenaars', website Dekunsten
- 'De tweede helft - beeldende kunst na 1945', Ab de Visser, SUN 2005
