Gehoorzaamheid

Muurschildering uit 2014 in Hannover

Gehoorzaamheid is de bereidheid om bevelen op te volgen:

• „Wanneer de gehoorzaamheid je met uitwendige beslommeringen belast, weet dan dat, als het in de keuken is, de Heer rondwaart tussen de pannen en dat Hij je innerlijk en uiterlijk helpt.”

• Origineel in het Spaans:
  “Pues ea, hijas mias, no haya desconsuelo; mas cuando la obediencia os traxere empleadas en cosas esteriores, entended, que si es en la cozina, entre los pucheros anda el Señor, ayudándoos en lo interior y exterior.”
• Bron: Theresia van Ávila, Libro de las fundaciones, 1610, H.5, p. 37
• Aanhaling(en): Wat de eerste vrouwelijke kerklerares ons leert, Otheo.be, 23 oktober 2023; Reacties huisliturgie Goede Week, Nieuwsbrief De Lier, 13 april 2020; Guus Kuijer, Het doden van een mens, 2009
• Entre los pucheros anda el Señor is een uitdrukking geworden in het Spaans.

• „Niet de reden van het gehoorzamen, maar het gehoorzamen zelf maakt de onderdaan.”

• Origineel in het Latijn:
  “[N]on [enim] ratio obtemperandi, sed obtemperantia subditum facit.”
• Bron: Benedictus de Spinoza, Tractatus Theologico Politicus, hoofdstuk 17
• Aanhaling(en): Isolde Charim, Waarom we ons uit vrije wil laten knechten, Filosofie Magazine, 20 oktober 2023

• „Monsters bestaan, maar ze zijn met te weinig om echt gevaarlijk te zijn. Gevaarlijker zijn de gewone mensen, de functionarissen die bereid zijn te geloven en te gehoorzamen zonder vragen te stellen.”

• Origineel in het Italiaans:
  “I mostri esistono, ma sono troppo pochi per essere veramente pericolosi; sono più pericolosi gli uomini comuni, i funzionari pronti a credere e ad obbedire senza discutere, come Eichmann, come Höss comandante di Auschwitz, come Stangl comandante di Treblinka, come i militari francesi di vent'anni dopo, massacratori in Algeria, come i militari americani di trent'anni dopo, massacratori in Vietnam.”
• Bron: Primo Levi, "Appendice" in: Se questo è un uomo, 1976 (nawoord eerst verschenen in de schoolcollectie Letture per la scuola media)
• Aanhaling(en): Maria Appel, 10 citaten van Holocaustoverlevenden, Historia, 26 januari 2026

• „Niemand heeft het recht te gehoorzamen.”

• Origineel in het Duits:
  “Kein Mensch hat das Recht zu gehorchen [bei Kant].”
• Bron: Hannah Arendt, interview met Joachim Fest op NDR, 9 november 1964: Hannah Arendt und die "Banalität des Bösen"
• Aanhaling(en): Hannah Arendt en de banaliteit van het kwaad, Agenda Magazine, 24 april 2013
• Arendt vond het van een schandalige domheid hoe Eichmann zijn oorlogsmisdaden probeerde te verdedigen met een beroep op het plichtsbegrip van Immanuel Kant. Kants moraal schreef net het tegendeel voor van blinde gehoorzaamheid aan wetten.
• De uitspraak wordt veelal geciteerd zonder de woorden "bij Kant", wat gerechtvaardigd wordt doordat ze de zienswijze instemmend aanhaalde. Later in het interview had ze het over de "bijna krankzinnige idealisering van gehoorzaamheid". Toch blijft de totalitaire context belangrijk en valt niet af te leiden dat ze in alle omstandigheden een recht op ongehoorzaamheid verdedigde [1].

• „De negatieve voorwaarde voor de vrijheid is deze: Geen enkel mens is aan een ander gehoorzaamheid verschuldigd; hij is eerst vrij op voorwaarde dat al zijn daden niet worden bepaald door de wil van anderen maar door zijn eigen wil en overtuiging.”

• Origineel in het Frans:
  “La condition négative de la liberté est celle-ci: aucun home ne doit obéissance á un autre; il n’este libre qu’á la condition que tous ses actes soient déterminés, non par la volonté d’autres homes, mais par sa volonté et par ses convictions propres.”
• Bron: Michail Bakoenin, Oeuvres LCI/78; Deuxiéme Conférence.
  (NL) Michail Bakoenin, Over anarchisme, staat en dictatuur, Hoofdstuk 2.
• Aanhaling(en): Armoede is slavernij, 2012