Alexander von Humboldt

Von Humboldt rond 1830

Wikipedia

Alexander von Humboldt (1769-1859) was een Duits ontdekkingsreiziger, natuurvorser en etnoloog.

• „Alles is wisselwerking.”

• Origineel in het Duits:
  “Alles ist Wechselwirkung.”
• Bron: Tagebücher der Amerikanische Reise, vol. IX, fol. 27r, 1 augustus 1803
• Aanhaling(en): De vele avonturen van Alexander von Humboldt, De Morgen, 8 november 1999

• „In deze lange keten van oorzaak en gevolg kan geen enkel feit als losstaand worden beschouwd.”

• Origineel in het Frans:
  “Dans ce grand enchaînement de causes et d'effets, aucun fait ne peut être considéré isolément.”
• Bron: Essai sur la géographie des plantes, accompagné d'un tableau physique des régions équinoxiales, 1805, p. 42-43
• Aanhaling(en): Andrea Wulf, De uitvinder van de natuur. Het avontuurlijke leven van Alexander von Humboldt, Atlas Contact, 2016

• „De drang van de naties tot herscheppen berooft de Aarde van haar tooi.”
  → In de vertaling van E.M. Beima (1861), gemoderniseerd: “Men vergeet dat een vroegere beschaving van het mensengeslacht de bossen heeft verdrongen en dat de omscheppende geest der volken de aarde van lieverlede van het sieraad heeft beroofd, waarover wij ons in het Noorden verheugen en dat (meer dan alle geschiedenis) de jeugd van onze zedelijke beschaving aantoont.”

• Origineel in het Duits:
  “[M]an vergißt, daß frühere Bildung des Menschengeschlechts die Waldungen verdrängt, und daß der umschaffende Geist der Nationen der Erde allmählig den Schmuck raubt, der uns in dem Norden erfreut, und der (mehr, als alle Geschichte) die Jugend unserer sittlichen Kultur anzeigt.”
• Bron: Ideen zu einer Physiognomik der Gewächse, 1806, p. 9
• Aanhaling(en): Andrea Wulf, De uitvinder van de natuur. Het avontuurlijke leven van Alexander von Humboldt, Atlas Contact, 2016
• Als het noorden van Europa zich in meer bos kan verheugen dan het zuiden, is dat voor Von Humboldt het beste bewijs dat de beschaving in het noorden jonger is.

• „Eenzijdige behandeling der fysische wetenschappen, eindeloos opeenhopen van ruwe bouwstoffen konden zeker tot het nu toch haast verjaard vooroordeel bijdragen, als moest wetenschappelijke kennis noodzakelijk het gevoel verkouden, de scheppende vormkracht der verbeelding doden en zo het natuurgenot storen.”

• Origineel in het Duits:
  “Einseitige Behandlung der physikalischen Wissenschaften, endloses Anhäufen roher Materialien konnten freilich zu dem nun fast verjährten Vorurtheile beitragen, als müßte nothwendig wissenschaftliche Erkenntniß das Gefühl erkälten, die schaffende Bildkraft der Phantasie ertödten und so den Naturgenuß stören.”
• Bron: Kosmos. Entwurf einer physischen Weltbeschreibung, vol. 1, 1845, p. 21
• Aanhaling(en): C.H. van Herwerden, "Redevoering over den invloed van de beoefening der Natuurkundige Wetenschappen op het gevoel voor het verhevene in den mensch 'in: Nederlandsch tijdschrift voor onderwys en opvoeding, 1850, p. 20
• Voor Von Humboldt had kennis geen verkillend effect op het gevoel, wel integendeel, of het moest bijzonder droog aangebrachte materie zijn.

• „Een universele aaneenschakeling, geen gewoon rechtlijnig verloop, maar een tot een netwerk verstrengeld weefsel.”

• Origineel in het Duits:
  “Eine allgemeine Verkettung, nicht in einfacher linearer Richtung, sondern in netzartig verschlungenem Gewebe, nach höherer Ausbildung oder Verkümmerung gewisser Organe, nach vielseitigem Schwanken in der relativen Uebermacht der Theile, stellt sich allmälig dem forschenden Natursinn dar.”
• Bron: Kosmos. Entwurf einer physischen Weltbeschreibung, vol. 1, 1845, p. 33
• Aanhaling(en): De vele avonturen van Alexander von Humboldt, De Morgen, 8 november 1999

• „Voornaam doende twijfelzucht, die feiten verwerpt, zonder ze te willen onderzoeken, is in sommige gevallen bijna nog verderflijker dan onkritische lichtgelovigheid.”

• Origineel in het Duits:
  “Eine vornehm thuende Zweifelsucht, welche Thatsachen verwirft, ohne sie ergründen zu wollen, ist in einzelnen Fällen fast noch verderblicher als unkritische Leichtgläubigkeit.”
• Bron: Kosmos. Entwurf einer physischen Weltbeschreibung, vol. 1, 1845, p. 140
• Aanhaling(en): Roos van der Lint, Verloren held van de wetenschap, De Groene Amsterdammer, 5 september 2017

• „De vooruitgang in kennis van de kosmos werd duur betaald met alle gewelddaden en gruwelen, welke de zogenaamde beschaafde veroveraars over de wereld verspreidden.”

• Origineel in het Duits:
  “Die Fortschritte des kosmischen Wissens wurden durch alle Gewaltthätigkeiten und Gräuel erkauft, welche die sogenannten civilisirenden Eroberer über den Erdball verbreiten.”
• Bron: Kosmos. Entwurf einer physischen Weltbeschreibung, vol. 2, 1847, p. 377
• Aanhaling(en): Jan Luijten, Het grotere geheel, De Groene Amsterdammer, 19 november 2004
• Zonder zijn vertrouwen in wetenschappelijke vooruitgang te verliezen, zag Von Humboldt hoe dit gepaard was gegaan met koloniaal geweld.

Ten onrechte toegeschreven

• „De gevaarlijkste wereldbeschouwing is de wereldbeschouwing van diegenen die de wereld nooit hebben aanschouwd.”

• Origineel in het Duits:
  “Die gefährlichste Weltanschauung ist die Weltanschauung derer, die die Welt nie angeschaut haben.”
• Bron: Der Deutsche Pelztierzüchter, vol. 51-55, 1977, p. 106
• Aanhaling(en): Bernhard Hennen, Elfenkoningin, Luitingh-Sijthoff, 2012
• Von Humboldt omschreef zich weliswaar als een "reiziger die zijn kennis hoofdzakelijk te danken heeft aan het direct aanschouwen van de wereld" (Kosmos, vol. 2, 1847, p. 66), maar nergens maakte hij dit tot een noodzakelijke voorwaarde voor het opbouwen van een wereldbeeld.