Latijnse spreekwoorden

Uit Wikiquote

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T U V X Z

[bewerken] A

• A Deo rex, a rege lex.
  • De koning is van God, de wet van de koning.
• A mari usque ad mare
  • Van zee tot zee.
• Abusus non tollit usum.
  • Misbruik is geen argument tegen juist gebruik.
• Ab Iove principium.
  • Laten we beginnen met het belangrijkste.
• Ab ovo.
  • Van het begin.
• Ab uno disce omnes.
  • Naar dit ene kan je alles beoordelen.
• Accidit in puncto quod non speratur in anno
  • In een ogenblik kan gebeuren wat men in een heel jaar niet verwacht.
• Acta est fabula.
  • Het verhaal is gedaan.
• Ad acta.
  • Dat wat ooit belangrijk was, is het nu niet meer.
• Ad augusta per angusta
  • Op hoge plaatsen bij smalle wegen.
• Ad calendas graecas.
  • Letterlijk : volgens de Griekse kalender.
  • Betekenis : onbepaald (want de Grieken hadden geen kalender).

• Ad fundum.
  • Tot op de bodem.
• Ad hoc.
  • Voor deze specifieke zaak.
• Ad libitum.
  • Vrij, naar believen, naar welgevallen.
• Ad maiorem Dei gloriam.
  • Voor de grootste lof van God.
• Ad patres.
  • Sterven.
• Ad rem.
  • Terzake, gevat.
• Ad vitam aeternam
  • het eeuwige leven
• Alea iacta est.
  • Uitspraak van Gaius Julius Caesar toen hij zijn troepen het bevel gaf de rivier de Rubico over te steken.
  • Vertaling: de teerling (dobbelsteen) is geworpen.
  • Betekenis: Vanaf dit punt is er geen weg terug mogelijk.

• Amantes amentes.
  • Verliefden zijn verdwaasden.
• A priori.
  • Van tevoren, vooraf.
• Ars longa, vita brevis.
  • De kunst is lang, het leven kort.
  • Betekenis: kunst blijft langer bestaan dan een mensenleven.

• Aurum potestas est.
  • Goud is macht.
• Aut disce aut discede.
  • Leer of ga weg.

[bewerken] B

• Bellum se ipsum alet.
  • Laat de oorlog voor zichzelf betalen.
• Bene diagnoscitur, bene curatur.
  • Iets dat goed is gediagnosticeerd, kan goed genezen worden.
• Bis dat, qui cito dat.
  • Hij die snel geeft, geeft twee keer.
• Bis repetita non placent.
  • Herhalingen vallen niet in goede aarde.
• Bona diagnosis, bona curatio.
  • Goede diagnose is goede genezing.
• Bona fide.
  • Te goeder trouw.

[bewerken] C

• Canes latrantes non mordent.
  • Blaffende honden bijten niet.
• Carpe diem (et noctem).
  • Pluk de dag (en de nacht).
• Cave Canem.
  • Pas op voor de hond. (Overgenomen uit Asterix en Obelix; gevonden op mozaïek in Pompeii.)
• Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.
  • Voor het overige ben ik van mening dat Carthago vernietigd moet worden (Lijfspreuk van senator Cato de Oudere, die Carthago vreesde als geen ander).
• Conditio sine qua non.
  • Een absolute voorwaarde waaraan moet worden voldaan.
• Cui bono ?
  • Wie haalt er voordeel uit ? (Cicero won hiermee zijn eerste belangrijke rechtzaak)
• Cum grano salis.
  • Met een korreltje zout.
• Cum laude
  • Met onderscheiding.
• Cogito ergo sum
  • Ik denk, dus ik ben.
• Concordia res parvae crescunt.
  • Macht groeit uit eendracht. of Eendracht maakt macht.

[bewerken] D

• Da cuique suum.
  • Geef ieder het zijne. of Geef ieder wat hem toebehoort.
• De gustibus et coloribus non est disputandum.
  • Over smaak en kleuren valt niet te twisten.
• Deus ex machina.
  • Iemand die op een beslissend moment als het ware uit de lucht komt gevallen en aan een verwarde toestand een einde maakt.
• Divide et impera.
  • Verdeel en heers.
• Doctor honoris causa.
  • Iemand die de doctorsgraad als eerbewijs heeft gekregen.
• Do ut des. of Quid pro quo.
  • Ik geef, opdat jij geeft. Oftewel: Voor wat, hoort wat. (Vooral van toepassing op de relatie van de Romeinen met hun goden. De Romeinen gaven offers aan de goden, opdat zij hun wensen zouden vervullen).
• Dum spiro, spero.
  • Zolang ik adem, hoop ik. (Cicero)
• Dum vivimus, vivamus.
  • Laat ons leven zolang we leven.
• Dura lex, sed lex.
  • De wet is hard, maar het is de wet.

[bewerken] E

• E pluribus unum.
  • Uit velen één.
  • Het motto van de Verenigde Staten van Amerika
• Ex nihilo nihil fit.
  • Niets ontstaat uit het niets.
• Ex oriente lux.
  • Het licht der wijsheid komt uit het Oosten.
• Errare humanum est.
  • Vergissen is menselijk.

[bewerken] F

• Fabricando fit faber.
  • Oefening baart kunst.
• Fama nihil est celerius.
  • Niets is sneller dan een gerucht.
• Fatetur facinus is, qui iuduim fugit.
  • Die het gerecht ontvlucht, bekent zijn misdaad
• Festina lente.
  • Haast je langzaam.
• Finis coronat opus.
  • Het resultaat bekroont het werk.
• Fortasse erit, fortasse non erit
  • Misschien zal het zijn, misschien niet.

[bewerken] G

• Gallia est omnis divisa in partes tres. (Caesar)
  • Gallië is zijn geheel verdeeld in 3 delen.
• Gaudeamus igitur iuvenes dum sumus.
  • Laat ons genieten zolang we jong zijn.
• Græca fides, nulla fides.
  • Niemand vertrouwt een Griek.

[bewerken] H

• Homines, dum docent, discunt.
  • Terwijl de mensen les geven, leren ze.
• Homo homini lupus est.
  • De mens is voor de mens een wolf.
  • Betekenis: De mens is voor de (mede)mens de grootste last.
• Homo ludens.
  • De spelende mens.
• Homo sapiens non in ventum urinat.
  • Een wijs man urineert niet tegen de wind in. (Afkomstig van het Max Euweplein te Amsterdam.)
• Hora (est).
  • Het is tijd. (volgens de universitaire traditie officieel einde van doctoraatsexamen)
• Horum omnium fortissimi sunt Belgae.
  • Van al dezen zijn de Belgen de dappersten.

[bewerken] I

• Idem velle atque idem nolle, ea vera amicitia est.
  • Hetzelfde willen en hetzelfde niet willen, dat is ware vriendschap.
• Ignorantia legis non excusat.
  • Onbekendheid met de wet is geen excuus.
• In casu.
  • In dit geval.
• In cauda venenum.
  • Het venijn zit hem in de staart (op het einde).
• In extenso.
  • Volledig, uitvoerig.
• In extremis.
  • Tot het uiterste, op de valreep.
• In memoriam.
  • Ter herinnering.
• In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.
  • In naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest
• In spe.
  • Toekomstig.
• In vino veritas.
  • Een dronken man spreekt de waarheid.(In wijn zit waarheid)
• Ipso facto.
  • Noodzakelijkerwijze, door het feit zelf.
• Ita est.
  • Zo is het.

[bewerken] L

• Lapsus linguae.
  • Een uitschuiver van de tong, een verspreking.
• Labor omnia vincit improbus.
  • Noeste arbeid overwint alles.
• Luctor et emergo.
  • Ik worstel en kom boven. (Afkomstig van het wapen van de provincie Zeeland.)

[bewerken] M

• Magister dixit.
  • De meester heeft gesproken.
• Maxima celeritas (paene) nusquam bona est.
  • De grootste haast is (bijna) nooit goed. Of : Haast en spoed is zelden goed.
• Maximo cum laude.
  • Met grootste onderscheiding.
• Mea culpa.
  • Mijn schuld.
• Memente mori.
  • Bedenk dat je eens zal sterven.
• Homo sana in corpore sano.
  • (Anima sana in corpore sano.)
    • Een gezonde geest in een gezond lichaam. (Naamgever Asics)
• Modus operandi.
  • Manier van werken.
• Modus vivendi.
  • Een voorlopige regeling tussen 2 strijdende partijen.
• Mutua Fides.
  • Een wederzijds vertrouwen.

[bewerken] N

• Nam et ipsa scientia potestas est.
  • Kennis is macht.
• Nec plus ultra.
  • Betekenis 1 : Dat wat door niets wordt overtroffen.
  • Betekenis 2 : De aanduiding dat de uiterste grens is bereikt.

• Nemo iudex in propria causa.
  • Letterlijk: Niemand rechter in eigen zaak. (rechtsbeginsel)
• Nihil sine labore.
  • Geen resultaat zonder een inspanning te leveren.
• Nomen est omen.
  • De naam is een voorteken.
• Nomina odiosa sunt.
  • Namen zijn hatelijk.
• Non omnia possumus omnes.
  • Wij kunnen niet allen alles.
• Non semper arcum tendit Apollo.
  • De boog kan niet altijd gespannen staan.
• Non, si male nunc, et olim sic erit.
  • Wie zijn doel wil krijgen, ook de middelen.
• Nosce te ipsum.
  • Ken jezelf. (uit het Grieks)

[bewerken] O

• Omnis comparatio claudicat.
  • Elke vergelijking gaat mank.
• Ora et labora.
  • Bid en werk.
• Oderint dum metuant.
  • Ze mogen me haten, zolang ze me maar vrezen.

[bewerken] P

• Pecunia non olet.
  • Geld stinkt niet.
• Persona non grata.
  • Een ongewenst persoon.
• Piscem natare doces.
  • Vissen leren zwemmen.
• Post cenam non stare sed mille passus meare.
  • Rust niet na het eten, maar wandel een mijl.
• Primus inter pares.
  • Eerste onder zijns gelijken.

[bewerken] Q

• Quid pro quo. of Do ut des.
  • Voor wat, hoort wat. oftewel: Ik geef, opdat jij geeft.
  • Vooral van toepassing op de relatie van de Romeinen met hun goden. De Romeinen gaven offers aan de goden, opdat zij hun wensen zouden vervullen.
• Qui multum tacet, multum cogitat.
  • Wie veel zwijgt, denkt veel.
• Qui ridet ultimus ridet optimus.
  • Wie het laatst lacht, lacht het best.
• Qui tacet consentire videtur.
  • Wie zwijgt stemt toe.
• Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentis.
  • Hoe het ook zij, ik vrees de Grieken ook al brengen zij geschenken (Vergilius, Aeneïs)
• Quis custodiet ipsos custodes (Juvenalis)
  • Wie bewaakt de bewakers?
• Quot capita tot sensus
  • Zoveel hoofden zoveel zinnen. (Terentius)
• Quod licet Iovi non licet bovi.
  • Wat Jupiter mag, mag een rund nog niet. (letterlijk: Wat is toegestaan aan Jupiter, is nog niet toegestaan aan een rund)
  • Betekenis: De een heeft nou eenmaal meer rechten dan de ander.

[bewerken] R

• Radix malorum est cupiditas.
  • Hebzucht is de wortel van alle kwaad.
• Repetitio iuvat.
  • Herhalen helpt.
• Requiescat in pace. (RIP)
  • Moge hij in vrede rusten.
• Ridentem dicere verum. (Horatius)
  • Al lachend spreekt men de waarheid.
• Repetitio mater scientiae est.
  • Herhaling is de moeder van de wetenschap.

[bewerken] S

• Scientia potestas est.
  • Kennis is macht.
• Semper fidelis
  • letterlijk: Altijd trouw (wordt gebruikt door de Amerikaanse mariniers (Semper Fi) en het Cadettencorps van de Koninklijke Militaire Academie)
• Sic
  • Zo staat er woordelijk geschreven. (een correctieaanduiding)
• Sic transit gloria mundi.
  • Zo gaat 's werelds glorie ten onder. (Gebruikt als uitroep van wanhoop.)
• Sic vis pacem, para bellum
  • Wie vrede wil, moet bereid zijn oorlog te voeren
• Stante pede.
  • Op staande voet.
• Status quo.
  • De toestand waarin iets zich bevindt of bevond.
• Summa cum laude.
  • Met grote onderscheiding.
• Sunt facta verbis difficiliora.
  • Daden zijn moeilijker dan woorden.

[bewerken] T

• Tabula rasa.
  • Met een schone lei beginnen, schoon schip maken, onbeschreven blad

• Tempus fugit.
  • De tijd vliegt.
• Tene quod bene
  • Behoud wat goed is.
• Tot homines, tot sententiae.
  • Zoveel mensen, zoveel zinnen.

[bewerken] U

• Ubi fumus, ibi ignis.
  • Waar rook is, is vuur.
• Ubi te Gaius, ibi me Gaia.
  • Waar jij Gaius bent, ben ik Gaia.(uitgesproken bij huwelijksceremonie).

[bewerken] V

• Væ victis.
  • Wee de overwonnenen.
• Varietas delectat.
  • De afwisseling doet deugd.
• Veni, vidi, vici. (Caesar)
  • Ik kwam, ik zag, ik overwon.
• Verba docent, exempla trahunt.
  • Woorden geven instructies, voorbeelden leiden.
• Verba volant, scripta manent.
  • Woorden vliegen, geschriften blijven.
• Veritas vos liberabit. (nieuwe testament)
  • De waarheid zal jullie bevrijden.
• Videre videnda.
  • Zien wat gezien moet worden.
• Vincit omnia veritas.
  • De waarheid overwint alles.
• Vis unita fortior.
  • Een vereende kracht staat sterker.
• Vive ut vivas.
  • Leef om te leven.
• Vox populi, vox Dei.
  • De stem van het volk is de stem van God.

[bewerken] Noot

Sommige spreekwoorden zijn later overgenomen in het Nederlands, of uit het Nederlands in het Latijn vertaald. Daarom zijn zij ook terug te vinden bij de Nederlandse spreekwoorden.