J.P.N. Land

J.P.N. Land (1834-1897) was een Nederlands Oriëntalist en wijsgeer en hoogleraar in de wijsbegeerte en de Oosterse talen

[bewerken] De eenheid van den geest

"Het is een bekende opmerking van een veelgenoemde denker, dan van oudsher weinigen onder de wijsgerige hoogleraren in de wijsbegeerte zijn geweest, en dat onder deze laatsten naar verhouding nog zeldzamer een wijsgeer is aangetroffen."
".. de wijsbegeerte is niet een wetenschap in die bijzondere zin, waarin men reeds het zorgvuldig vaststellen van enkele feiten met diens naam bestempeld, maar wat zij uit haar aard beoogt, is een samenvatting van het menselijk weten in één verband."
"Om zulk een eenheid te verkrijgen, baat geen gedudldig wikken en wegen, noch aan elkander passen van enkele bestandsdelen. Daar is nodig, dat zich de geoefende geest geheel verdiept in zijn onderwerp.. de elementen doorlopen die te verbinden zijn, totdat zij zich.. samensluiten tot een harmonisch geheel."
"Wie het voorrecht te beurt valt, de dingen die hij beseft aldus in een voorheen ongekend verband te aanschouwen, voor hem zal de behoefte zijn, het tafereel dat hem aanvankelijk nog maar in omtrek voor ogen zweeft, meer en meer uit te werken, om zo mogelijk nog bij zijn leven in allen delen voltooid te zien."
- J.P.N. Land (1872). De eenheid van den geest. Redevoering ter aanvaarding van het hoogleraarambt aan de Leidse Universiteit.

"Een wezen dat van ene voorwerp bewustheid heeft wordt gezegd zich dat voorwerp voor te stellen."
"De eerste voorstellingen worden door waarneming, d.i. krachtens de inrichting van de geest en op grond van gewaarwoordingen onvermijdelijk, gevormd. Zij bevatten, naast de aanwijzingen van allerlei verschijnselen, ruimte- en tijdsbepalingen."
"Uit de samengestelde voorstellingen worden later enkelvoudige verkregen; doch deze worden steeds in betrekking tot andere voorgesteld."
"De voorwerpen vertonen zich aan de geest als een wereld van verschijnselen, gerangschikt in één ruimte en een tijd, en vervolgens doorgaande regels op elkaar gelijkende en met elkander verbonden."
"Het kenmerk der waarheid is de alzijdige en bestendige overeenkomst der denkbeelden onderling."
- J.P.N. Land (1873). Beginselen der Analytische logica : Een schets te gebruiken bij de academische lessen ontworpen. Leiden : E.J. Brill.

"Te vergeefs zoekt men naar enige gelijkenis tussen hetgeen de geest wordt tegemoed gebracht, en hetgeen hij ziet, of 'waarneemt'." (p.66)
"Het ligt voor de hand.. dat de geest kennis neemt van de hem voorgehouden hersentoestanden, en daaruit op en of andere wijze een besluit neemt betreffende een aanwezigheid buiten zijn lichaam, van voorwerpen die hij eerst ten gevolge van die aanwezigheid meent te zien." (p.67)
"De middelen, waaruit de waarneming wordt voortgebracht, kan men desverkiezende "vermogens" van de geest noemen." (p.72)
"Een geluid, een smaak, een geur, een gevoel van weerstand of van temperatuur, kunnen... worden beschouwd als een noodzakelijke terugwerking van de geest op verschillende in de hersenen ontvangen indrukken." (p.72)
"Het waarnemende, denkende, gevoelende, willende, kortom een bewust leven voerende wezen vertoont zich bij elk van ons ale een eenheid, te midden van haar afwisselende verrichtingen en toestanden steeds dezelfde en onverdeeld, die door gewaarwaardingen en gemoedsbewegingen wordt aangedaan, en in welke de wilsbepalingen hin oorsprong hebben. Hoe de vertoning van deze eenheid tot stand komt... is een afzonderlijk vraagstuk." (p.74-75)
- J.P.N. Land (1889). Inleiding tot de wijsbegeerte. "s-Gravenhage : Martinus Nijhoff.

Wikipedia heeft een artikel over J.P.N. Land.

Mensen - Spreekwoorden - Thema's