Barnett Newman
Uit Wikiquote
Barnett Newman (1905-1970) was een Amerikaans kunstenaar binnen het abstract-expressionisme; in Nederland is hij erg bekend door zijn vernietigde en gerestaureerde schilderij in het Stedelijk Museum Amsterdam: Who's Afraid of Red, Yellow and Blue. Hij en zijn kunstvrienden Rothko en Gottlieb worden gezien als de belangrijke Color Field- schilders die zochten de beschouwer het doek 'in te trekken'. Hij zette dit theoretisch in vele artikelen uiteen. De Kabbala leverde hem practische getallenreeeksen bij het schilderen:
- 'Ongetwijfeld was de eerste mens een kunstenaar.'(1947)
- 'Ik geloof niet dat er ooit een kwestie was van abstract doen of weergeven. Het komt er gewoon op neer om deze stilte en eenzaamheid te beëindigen; diep adem te halen en onze armen opnieuw te strekken.'(1947)
- verklaring, met Rothko en Gottlieb: 'De mens is een tragisch wezen en de kern van deze tragiek is het metafysische vraagstuk van het deel en het geheel. Van deze dichotomie kunnen wij ons nooit bevrijden.. ..Want de mens is alleen en op zichzelf, en toch behoort hij tot iets anders, is hij een deel van iets anders..' (1945)
- 'Wij (Newman met Rothko en Gottlieb, fh) zijn ons aan het bevrijden van de ballast van de herinnering, de associatie, de nostalgie, de legende en de mythe, kortom van alles wat bepalend was voor de West-europese schilderkunst.' (1945)
- over Pollock: 'De betekenis van de solotentoonstelling van de jonge Pollock ligt juist hierin dat hij een van de mogelijkheden vertegenwoordigt van de jonge generatie. Er zijn geen drie andere jonge Amerikanen van wie dat gezegd kan worden. In deze tentoonstelling laat Pollock buitengewone gaven zien: zijn kleurgevoel is opmerkelijk subtiel; deze wordt nooit voorbij zijn eigen rol ingezet. En zijn gevoel voor het vlak is even goed. Zijn voornaamste probleem is om te ontdekken wat zijn werkelijke onderwerp is. En omdat het schilderen zelf zijn denkmedium is geworden, zal dit moeten groeien uit het schilderproces zelf.' (1944)
- 'Op spontane wijze en vanuit verschilende richtingen samenvloeiend is er binnen het Amerikaanse schilderen gedurende de oorlogsjaren (W.O.2) een nieuwe kracht gegroeid die het moderne tegenwicht vormt van de primitieve kunst drijfveer( de Indiaanse kunst, fh).'(1947)
- 'De mythe was er voor de jacht. De bedoeling van de eerste menselijke taal was gericht naar het onkenbare. Zijn gedrag kwam voort uit zijn artistieke natuur.'(1947)
- 'Voor de Kwakiutl-kunstenaar was de vorm een levend ding, een voertuig van een abstract denkcomplex, een draagvlak voor de afschuwelijke gevoelens die hij onderging door de verschrikking van het onkenbare.De abstracte vorm kende daardoor veel meer werkelijkheid dan een formele abstractie van een visueel feit met zijn benadrukking van een reeds bekende wereld.'(1947)
- 'Bij de Kwakiutl-kunstenaar (indiaanse stam aan de Noordwestkust, fh)..worden de abstracte vormen die hij toepast en zijn algehele beeldende taal gestuurd door een ritualistische kracht die streeft naar een metafysisch begrip. Het gewone dagelijkse leven laat hij over aan de speelgoedmakers en het plezierige spel van de niet-figuratieve vormen aan de mandenvlechtsters.'(1947)
- 'De basis van een esthetische handeling is de zuivere idee. Maar de zuivere idee is noodzakelijkerwijs een esthetische handeling. Zie hier de paradox voor de kunstenaar.'(1947)
- over zijn bezoek aan een indianen-reservaat:'Als je over het terrein heen kijkt voel je: ik ben hier, hier;. ..en daarbuiten (buiten de hekken van het reservaat) is er de chaos, natuur, rivieren en landschappen.. ..maar daar krijg je een besef van je eigen aanwezigheid.. ..ik werd hemaal meegesleept door het idee om de kijker ( in zijn kunst, fh) aanwezig te maken: het idee: 'De mens is aanwezig'.' (1949)
- kritiek op Picasso en Mondriaan: 'De inzet van Picasso mag dan subliem zijn, maar er is geen twijfel aan dat zijn werk zich vooral bezighoudt met de vraag van 'wat het wezen van schoonheid' is. Zelfs Mondriaan in zijn poging om het Renaissanceschilderij te vernietigen door zijn sterke nadruk op het zuivere subject, slaagde daar slechts in tot aan het verheffen van het witte vlak en de rechte hoek tot een paradijs van het sublieme, waar het sublieme paradoxaal genoeg het absolute wordt van perfecte ervaringen. De geometrie (perfectie) verzwolg zijn metafysica (zijn exaltatie).. ..;met andere woorden, moderne kunst die tot stand kwam zonder een sublieme inhoud was niet in staat om een nieuw subliem beeld te scheppen, en kon zich zo niet verwijderen van de Renaissanceverbeelding van figuren en objecten, dan door het te vernietigen of door het volledig te verloochenen door een lege wereld van geometrisch formalisme.' (1948)
- 'De Eurpese (moderne, fh) kunstenaar heeft een nostalgie naar de antieke vormen, in de hoop om het tragische te bereiken door zijn zelfbeklag af te beelden over het verlies van de elegante kolom (pilaar, fh) en de prachtige façade. Deze gekwelde emotie echter.. ..is altijd verfijnd. Alles is zo overgeciviliseerd. In vergelijking daarmee is de kunstenaar in Amerika een barbaar..' (1948)
- 'Ik geloof dat hier in Amerika sommigen van ons - vrij van de erflast van de Europese cultuur - bezig zijn het antwoord te vinden door volledig de vraag te negeren of kunst iets te maken heeft met schoonheid en waar die te vinden zou zijn.'(rond 1950)
- 'Het beeld dat wij maken is het uit zichzelf evidente beeld van een openbaring, reëel en concreet, dat begrepen kan worden door iedereen die het bekijkt zonder de nostalgische bril van de geschiedenis.'
- '..(kunst) moet de waarheid dienen, het zoeken naar de verborgen zin van het leven.'
- 'Het gaat erom dat het schilderij aan de mensen een gevoel van plaats geeft; dat hij weet dat hij er is, dat hij bewust is van zichzelf.'
- over de maatverhoudingen die hij hanteerde:'Ik denk dat deze (een kleiner doek; The wild, fh) even sterk overeind blijft als elke andere grote die ik gemaakt heb. Het is het vraagstuk van de schaalverhouding, en schaal is iets dat je moet ervaren.'
- 'Wij (Newman met Rothko en Gottlieb,fh) stellen het natuurlijke verlangen van de mens naar het verhevene in ere.'
- 'Ik wordt altijd aangehaald met betrekking tot mijn kleur. Toch weet ik zelf dat àls ik een bijdrage heb gedaan ,die allereerst bestaat ten aanzien van de lijn.. ..In plaats van het gebruiken van omtreklijnen, van het maken van vormen of het wegzetten van de ruimte verklaren mijn tekeningen de ruimte.. ..de gehele ruimte (1962)
- over zijn schilderij 'Onement 1'(1948): 'Ik realiseerde me toen dat ik een statement had gemaakt dat me sterk zou beïnvloeden en dat het begin zou worden van mijn huidige leven,omdat ik vanaf dat moment elke relatie met de natuur zou moeten opgeven, zoals ik tot dan had.' (1965)
- over zijn 'zipps' (de dunne kleurlijnen die de kleurvlakken in zijn schilderij scheiden, fh); '(het) is een veld dat leven geeft aan de andere velden, evengoed zoals de andere velden leven geven aan deze zogenaamde 'lijn'.'
- kritiek op de esthetische kunststromingen: 'Esthetica is voor de kunstenaar wat ornithologie voor de vogels is'
Bronnen:
- 'Abstracte kunst; 100 jaar citaten van kunstenaars', website Dekunsten
- 'De tweede helft - beeldende kunst na 1945', Ab de Visser, SUN 2005
- 'Abstract expressionisme', Barbara Hess, Taschen
- 'The New York School', Maurice Tuchman, Thame en Hudson
