Asger Jorn

Wikipedia

Asger Jorn (1914-1973) was een Deense kunstenaar die zich sterk liet inspireren door de Scandinavische mythes; hij zocht onophoudelijk naar een kunst die spontaan was en bevrijdend, zowel maatschappelijk als artistiek. Jorn behoorde tot de Deense abstract-expressionsisten en was o.a. actief mede-oprichter van de Cobra-beweging:

• 'Er zijn geen stijlen en zij hebben ook nooit bestaan. Stijl is de uitdrukking van een middenklassenbewustzijn, zijn nuances worden dan 'smaak' genoemd.' (1941)

• 'Het is alsof ik mijn toegang heb gevonden tot de Noordelijke (Scandinavische, fh) kwaliteit van de kunst, emotioneel en geheimzinnig; dit geheel tegengesteld aan de helderheid van de Franse schilderkunst.'(1945)

• 'Kunst is een vorm van leven, prachtig lelijk, indrukwekkend, afstotend, zonder betekenis, onverbiddelijk, tegenstrijdig etc… Het maakt allemaal geen verschil uit, zolang het maar leven is dat zich krachtig voortzet.'(1944)

• 'Ik wil de Europese cultuur verjongen. Ik begin met de kunst. We hoeven alleen maar de schelp open te kraken. ‘Detournement’ (omzetten/ overschilderen van een bestaand schilderij, fh) is een spel dat geboren is uit de capaciteit om te kunnen ontwaarden. Allen hij die dàt kan, kan nieuwe waardes scheppen.'

• 'De kunstenaar neemt actief deel aan de campagne om onze kennis over de basis van het bestaan te verdiepen, de basis die hem de mogelijkheid biedt tot een artistieke schepping. De belangstelling van de kunstenaar kan niet beperkt blijven tot één enkel gebied; hij moet de meest diepgaande waarneming doen van alles, van het geheel en van de details.'

• 'De substantie van de tekening weerspiegelt de substantie van de kunstenaar, door te laten zien hoeveel hij van zichzelf gevoeld heeft en van zijn samenleving, hoeveel hij weet te overspannen en hoe diep zijn ervaringen gaan.'

• 'Laten we de definitie van Surrealisme bekijken uit het eerste manifest van 1924: ‘Zuiver psychisch automatisme waarin iemand besluit zich uit te drukken – in woord of op andere manieren – in gedachten die vrij zijn van de overheersing van het ‘gezonde verstand’ en die verder gaan dan ieder belang in esthetiek of in moraal..' (Cobra 1949)

• 'Onze(Cobra, fh) experimenten hebben als doel om gedachten zichzelf spontaan te laten uiten zonder de overheersing van de rede. Door middel van deze irrationele spontaniteit komen we dichter bij de bronnen van het leven. Ons doel is om onszelf te bevrijden van de overheersing van de rede die altijd is geweest en nog steeds is, het ding waarmee de bourgeoisie de controle over het leven geïdealiseerd heeft.' (cobra, 1949)

• 'Maar in tegenstelling tot Breton geloven wij dat achter de valse schoonheid en ethiek, die inderdaad metafysisch begrepen losgeraakt zijn van de essentiële behoeftes van de mensheid, wij de echte materialistische ethiek en esthetiek zullen vinden. Het ene houdt onze behoeftes in, het andere is een uiting van onze sensuele behoeftes. We gebruiken daarom het automatisme (van de surrealisten, fh) om de ware ethiek en de ware esthetiek te bevrijden.'

• 'Goed noch kwaad, schoonheid of lelijkheid bestaan niet in zichzelf; het is slechts in relatie tot belangen dat gebeurtenissen, activiteiten en dingen een ethische of esthetische waarde hebben.'

• 'De wet van de esthetica is dezelfde als de wet van ons verlangen die de focus van de menselijke moraal verrijkt door haar te vermenigvuldigen. De behoefte zegt: je moet eten. Esthetica zegt: je kan dat doen op duizend verschillende manieren. Ethiek: je hebt een vrouw nodig. Esthetiek: welke vrouw wil je?'

• 'Het doel van kunst is op de eerste plaats ethisch en niet esthetisch., zelfs als de wens een noodzaak wordt. Het doel verandert van het algemene tot het individu, van noodzaak tot wens, van esthetiek tot ethiek. Wij zeggen, de behoefte kan het beste bevredigd worden zonder een wens, maar een wens kan nooit zonder de behoefte.'

• 'Voor de upperclass echter is de kunst allereerst een esthetiek, zowel als leven zelf. Zij begrijpen ethiek als een kritisch resultaat van esthetiek. Voor de bourgeoisie zijn ethiek en esthetiek niet slechts gescheiden ideeën, maar worden in een dramatische situatie gezien. Voor de materialist raken ze elkaar in een dialectische situatie.'

• 'Nergens ter wereld vindt men zoveel smakeloze dingen als in Parijs. Dat is nou precies het geheim waarom Parijs nog steeds de stad is waar de inspiratie tot kunst voorleeft.'(1951)

• 'Zij die het maken van kitscherige kunst proberen te bestrijden zijn de vijanden van de beste kunst van deze tijd. Al die vergezichten van meren tussen de bomen die in duizenden zitkamers hangen op muren met goudgekleurd behang, vormen een onderdeel van de diepste inspiraties tot kunst. Het is altijd tragisch om te zien hoe mensen bezig zijn de tak af te zagen waar ze zelf op zitten.' (1951)

• 'Men moet begrijpen dat het onmogelijk is om in een tekening de vorm te scheiden van de substantie. Zoals de structuur van de bloem wordt geregeld door de interne spanning (wanneer het zijn sap verliest verdwijnt de vorm), zo is het ook met kunst; de substantie schept de spanning. Vorm en substantie zijn één en hetzelfde. Vorm is de uitdrukking van leven, substantie is het levende schilderij.'

• 'Alle kunstwerken zijn objecten en moeten als zodanig ook behandeld worden. Maar deze objecten zijn geen doel in zichzelf. Het is gereedschap waarmee je de kijker beïnvloed. Het artistieke object - ondanks zijn schijnbare objectachtige karakter - presenteert zichzelf daarom als een link tussen twee subjecten; het scheppende en uitdagende subject aan de ene, en het ontvangende subject aan de andere kant. De laatste zal het kunstwerk niet opvatten als een zuiver object, maar als een teken van menselijke aanwezigheid.'

• 'Het probleem voor de kunstenaar is niet de vraag of het kunstwerk gezien moet worden als een object of als een subject, want die twee zijn onafscheidelijk. Het probleem is om de gewenste spanning in het werk te pakken en krijgen en te formuleren tussen verschijning (appearence, fh) en teken (sign, fh).'

• 'De kunstopvatting van de action-painting ziet de kunst als een handeling in zichzelf, waarin het object oftewel het kunstwerk, slechts een spoor is, waarin geen communicatie meer is met het publiek. Dat is de houding van de pure schepper die niets anders doet dan zichzelf te verwezenlijken door middel van de materialen, voor zijn eigen plezier.'

• 'We willen graag alles wat we nodig hebben van de voorgaande generaties leren, maar we moeten zelf uitvinden wat we nodig hebben. Niemand anders kan dat voor ons doen. Het is niet onze zaak om te werken aan dat wat de voorgaande generatie wil dat wij doen. Aan de andere kant, het is wel hun zaak om ons te helpen waar we hulp willen.'

• 'Af te breken en in staat te zijn weer samen te groeien op een betere manier, dat is de meest moeilijke kunst.'(1963)

• 'Om ergens te komen moet iemand voor zijn mislukkingen kiezen. Ik kies voor experimentele 'acts'.' (1964)

• 'Om de magische manier van denken te begrijpen, moet je de niet-magische manier kennen. Als je dat eenmaal duidelijk ziet, zal je inzien hoeveel magische gedachten noodzakelijke elementen zijn, zelfs van de moderne fysica. Er zit evenveel magisch denken in modern denken als in het vroegere denken; het vindt alleen plaats binnen andere gebieden.'

• 'We hebben kunst gedefinieerd als de levensvorm en esthetische kunst als de hernieuwing van leven: het opwekkende, onderhoudende, agerende, bezielende, inspirerende, bevruchtende, fascinerende, dweepzuchtig makende, explosief en uitbundig: de hernieuwing van het onbekende.'(1963)

Bron: 'Asger Jorn', ARKEN museum of Modern Art, Denemarken, 2002.

---

---

Literatuur - Personen - Spreekwoorden - Thema's - Films - Televisie

---

---